Weaving Technician

Practical No. 10 Marking and Punching, Hack sawing. (08 hrs) प्रात्यक्षिक कार्य: मार्किंग आणि पंचिंग, हॅक सॉइंग (Marking and Punching, Hacksawing) १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 जॉबवर मार्किंग (Marking) प्रक्रिया वापरून अचूक रेषा (Lines) आणि बिंदू (Points) रेखाटणे. 1.2 पंचिंग (Punching) साधने वापरून मार्किंगचे स्थायीकरण करणे. 1.3 हॅक सॉइंग (Hacksawing) प्रक्रियेद्वारे जॉबला आवश्यक आकारात सुरक्षितपणे कापणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) अ. मार्किंग आणि पंचिंग (Marking and Punching) पृष्ठभाग तयार करणे:  जॉबचा पृष्ठभाग ऑइल आणि घाण काढून स्वच्छ करा. चॉक / मार्किंग मीडिया लावणे:  मार्किंग चांगल्या प्रकारे दिसावे म्हणून मार्किंग मीडिया (उदा. चॉक किंवा व्हाईट वॉश) लावा आणि वाळू द्या. मार्किंग: जॉब सरफेस प्लेटवर ठेवा. व्हर्नियर हाईट गेज किंवा ट्राय स्क्वेअर आणि स्क्रायबर वापरून जॉबवर आवश्यक परिमाणे (Dimensions) आणि रेखा (Lines) अचूकपणे रेखाटा. पंचिंग (Punching): मार्किंग लाइन्स कायमस्वरूपी करण्यासाठी, डॉट पंच (60∘) वापरून प्रत्येक 5 त...

Practical No. 09 Filing to size and chipping. (09 hrs) प्रत्याक्षिकाचे नांव   :- 09 मापन करणे आणि चिपिंग करणे (Filing to Size and Chipping) 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 जॉबला दिलेल्या मापापर्यंत (Size) फायलिंग (Filing) करून योग्य पृष्ठभाग (Surface) तयार करणे. 1.2चिपिंग (Chipping) प्रक्रियेद्वारे जॉबमधील जास्त धातू (Excess Metal) काढून टाकणे आणि या क्रियेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साधनांची ओळख करणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) अ. चिपिंग (Chipping) प्रक्रिया मार्किंग:  जॉबच्या पृष्ठभागावर काढायच्या धातूच्या भागावर आवश्यक मार्किंग करा. जॉब पकडणे: जॉबला बेंच व्हाईसमध्ये सुरक्षितपणे आणि घट्ट पकडा. चीझेल आणि हॅमर वापरणे: फ्लॅट चीझेलला मार्किंग लाईनवर आवश्यक कटिंग अँगल (साधारण 35∘  ते 40∘) ठेवून धरा. बॉल पेन हॅमरने चीझेलच्या डोक्यावर (Head) योग्य बळाने आघात करून धातूच्या जास्तीच्या भागाचे चिपिंग (Chipping) करा. चिपिंग करताना हॅमर आणि चीझेलचे योग्य नियंत्रण ठेवा, जेणेकरून धातूचा मोठा भाग सहजपणे आणि सुरक्षितपणे काढता येईल. ब. फायलिंग (Filing) प...

Practical No. 08 Identify the specification and different accessories of lathe machinery. (08 hrs) प्रत्याक्षिकाचे नांव   :- 08 लेथ मशीनचे तपशील आणि विविध ॲक्सेसरीज ओळखणे (Identify the specification and different accessories of lathe machinery) १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) लेथ मशीनचे तपशील (Specification) कोणत्या मापदंडांवर आधारित आहेत, हे ओळखणे आणि समजून घेणे. लेथ मशीनसोबत वापरल्या जाणाऱ्या विविध ॲक्सेसरीज (Accessories) आणि त्यांच्या कार्यांची माहिती मिळवणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) लेथ मशीनचे तपशील ओळखणे: उपलब्ध असलेल्या सेंटर लेथ मशीनचे निरीक्षण करा आणि तिचे मुख्य तपशील निश्चित करा: स्विंग ओव्हर बेड (Swing Over Bed): बेडवरून फिरणाऱ्या जॉबचा कमाल व्यास (Maximum Diameter). डिस्टन्स बिटविन सेंटर्स (Distance Between Centers): हेड स्टॉक आणि टेल स्टॉक सेंटर्समधील कमाल अंतर (Maximum Length). बेडची लांबी (Length of Bed): संपूर्ण मशीन बेडची लांबी. स्पिंडल बोरचा व्यास (Spindle Bore Diameter): स्पिंडलच्या आतील छिद्राचा व्यास. आवश्यक मापन साधने वापरून...

Practical No. 07 Identify the types of lathes, parts and its functions of lathe machinery. (17 hrs) प्रत्याक्षिकाचे नांव   :- 07 लेथ मशीनचे प्रकार, भाग आणि त्यांचे कार्य ओळखणे (Identify the types of lathes, parts and its functions) १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) उत्पादन (Manufacturing) क्षेत्रात वापरल्या जाणाऱ्या लेथ मशीनचे (Lathe Machine) विविध प्रकार ओळखणे. लेथ मशीनच्या मुख्य भागांची (Main Parts) आणि त्यांच्या कार्यांची (Functions) माहिती मिळवणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) लेथ मशीनचे प्रकार ओळखणे: विविध लेथ मशीनचे कॅटलॉग, नकाशे किंवा प्रत्यक्ष उपलब्ध असलेल्या मशीनचे निरीक्षण करून त्यांचे प्रकार (उदा. सेंटर लेथ, टूल रूम लेथ, टरेट लेथ, कॅपस्टन लेथ) ओळखा. त्यांच्या बांधणीतील (Construction) आणि कार्यातील (Working Principle) मुख्य फरक नोंदवा. लेथ मशीनचे भाग ओळखणे: सेंटर लेथ मशीनचे प्रत्यक्ष निरीक्षण करून किंवा नकाशाचा वापर करून त्याचे मुख्य भाग (उदा. बेड, हेड स्टॉक, टेल स्टॉक, कॅरेज) ओळखा. प्रत्येक भागाचे स्थान (Location) आणि भूमिती रचना (Geometrical Lay...

Practical No. 06 Identify the various types of gauges, uses, care and maintenance. (13 hrs) प्रत्याक्षिकाचे नांव   :- 06 विविध प्रकारच्या गेजेसची ओळख, उपयोग, काळजी आणि देखभाल (Identify the various types of gauges, uses, care and maintenance). प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 उत्पादनामध्ये (Production) आणि तपासणीमध्ये (Inspection) वापरल्या जाणाऱ्या विविध प्रकारच्या गेजेसची (Gauges) ओळख करणे. 1.2 प्रत्येक गेजचा उपयोग (Uses), तसेच त्यांची काळजी (Care) आणि देखभाल (Maintenance) करण्याची पद्धत शिकणे. ( वरील आकृती पैकी कोणतीही एक आकृती काढणे आवश्यक. ) 3. कार्यपद्धती (Procedure) विविध गेजेसची ओळख: उपलब्ध असलेल्या प्रत्येक प्रकारच्या गेजची (उदा. प्लग, रिंग, स्नॅप, फिलर) ओळख करा. त्यांच्या विशिष्ट बांधणीचा (Construction) (उदा. GO आणि NO-GO एंड) आणि साहित्याचा (Material) (उदा. टूल स्टील) अभ्यास करा. उपयोग निश्चित करणे: प्रत्येक गेज वापरून ते कशासाठी वापरले जाते, याचे प्रात्यक्षिक करा. उदा. प्लग गेजने छिद्राचा 'विशिष्ट व्यास' (GO) आणि 'Specific Diameter...

Practical No. 05. Identify the geometrical construction of various types of grinding machine. (12 hrs). प्रत्याक्षिकाचे नांव  :- 05 विविध ग्राइंडिंग मशीनचे भूमिती रचना ओळखणे (Geometrical Construction of Various Grinding Machines) (12 hrs). प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1) विविध प्रकारच्या ग्राइंडिंग मशीनची (Grinding Machines) ओळख करणे. 2) या मशीनची भूमिती रचना (Geometrical Construction), त्यांच्या मुख्य भागांची मांडणी (Layout) आणि कार्यप्रणाली (Working Principle) समजून घेणे. 01.  SURFACE GRINDING MACHINE :- 3. कृती / कार्यपद्धती (Procedure) ग्राइंडिंग मशीनची निवड: प्रात्यक्षिकासाठी सर्फेस ग्राइंडिंग मशीन (Surface Grinding Machine), सिलिंड्रिकल ग्राइंडिंग मशीन (Cylindrical Grinding Machine) आणि टूल अँड कटर ग्राइंडिंग मशीन (Tool & Cutter Grinding Machine) या तीन मुख्य प्रकारांची निवड करा. भूमिती रचना ओळखणे: प्रत्येक मशीनचे काळजीपूर्वक निरीक्षण करा आणि तिच्या मुख्य भूमिती रचनेचा (Main Geometrical Layout) अभ्यास करा. सर्फेस ग्राइंडिंग मशीन:  या...

Practical No. 04. Identify the types and specifications of drills, cutting angles, tap drills and dies used for internal fitting and drilling. (08 hrs). प्रत्याक्षिकाचे नांव  :- 04. अंतर्गत फिटिंग आणि ड्रिलिंगसाठी वापरले जाणारे ड्रिल्स, कटिंग अँगल, टॅप ड्रिल्स आणि डायज (Internal Fitting and Drilling) (08 hrs). १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1) अंतर्गत फिटिंग (Internal Fitting) आणि ड्रिलिंगसाठी (Drilling) वापरल्या जाणाऱ्या ड्रिलचे प्रकार आणि वैशिष्ट्ये (Specifications) ओळखणे. 2) ड्रिलसाठी आवश्यक असलेले कटिंग अँगल (Cutting Angles), टॅप ड्रिल्स (Tap Drills) आणि डायज (Dies) यांची माहिती मिळवणे. 01. Twist Drill :- 3. Die Set :- ३. कार्यपद्धती (Procedure) ड्रिल ओळखणे: विविध व्यासाचे ट्विस्ट ड्रिल्स घ्या. त्यांचे साहित्य (Material - उदा. HSS), प्रकार (Twist Drill) आणि वैशिष्ट्ये (Diameter, Shank Type - Straight/Taper) तपासा. कटिंग अँगल तपासणे: ड्रिल पॉईंट गेज वापरून ट्विस्ट ड्रिलचा पॉईंट अँगल (Point Angle) तपासा. सामान्य हेतूसाठी तो 11...

Practical No. 03 :- Identify the cutting and measuring tools used for filing, marking and punching practice. (08 hrs)  प्रत्याक्षिकाचे नांव :-  फाइलिंग, मार्किंग आणि पंचिंग या मूलभूत क्रिया करण्यासाठी वापरण्यात येणारी कटिंग (कापण्याची) आणि मेजरिंग (मोजण्याची) साधने ओळखणे आणि त्यांचा योग्य वापर करणे / शिकणे. प्रात्यक्षिकाचे उद्देश (Objective) या प्रात्यक्षिकाचा मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहे. 1) मूलभूत साधने ओळखणे: फाइलिंग, मार्किंग आणि पंचिंगसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कटिंग (Cutting) आणि मेजरिंग (Measuring) साधनांची ओळख करून घेणे. 2) योग्य वापर शिकणे: निवडलेल्या साधनांचा (उदा. फाईल, व्हर्नियर कॅलिपर, स्क्रायबर) योग्य आणि सुरक्षित वापर करण्याची पद्धत शिकणे. 3) मापन कौशल्य: अचूक मापन साधने (उदा. व्हर्नियर कॅलिपर) वापरून कामाच्या तुकड्याची मापे अचूकपणे घेण्याचे आणि तपासण्याचे कौशल्य प्राप्त करणे. 4) मार्किंग कौशल्य: दिलेल्या मापांनुसार जॉबवर स्क्रायबर वापरून अचूक रेषा (Lines) आणि पंच वापरून केंद्रबिंदू (Centre Points) चिन्हांकित करण्याचे कौशल्य विकसित करणे. 5) पृष्ठभाग तयार करणे: फ...

आघाती साधने (Striking Tools) आघाती साधने (Striking Tools) आणि त्यांचे प्रकार, उद्दिष्ट्ये, कौशल्ये व देखभाल याबद्दल सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. व्याख्या (Definition) 🔨 आघाती साधने म्हणजे अशी साधने जी एखाद्या वस्तूवर किंवा कामाच्या तुकड्यावर (workpiece) बल (force) किंवा आघात (impact) देण्यासाठी वापरली जातात. यांचा उपयोग प्रामुख्याने खिळे ठोकणे (driving), सामग्रीला आकार देणे (shaping) किंवा वस्तू तोडणे (breaking) यासाठी केला जातो. २. उद्दिष्ट्ये (Objectives) 🎯 आघाती साधने वापरण्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: 1. खिळे/फास्टनर चालवणे (Driving Fasteners):  खिळे (nails), रिव्हेट्स (rivets) किंवा इतर जोडणी घटक (fasteners) ठोकून सामग्रीमध्ये बसवणे. 2. तोडणे/खराब करणे (Breaking/Demolition):  कठोर सामग्री (उदा. दगड, काँक्रीट) तोडण्यासाठी प्रचंड बल (impact force) निर्माण करणे. 3. आकार देणे (Shaping):  धातू किंवा इतर सामग्रीला थंड स्थितीत (cold condition) हातोडीच्या आघाताने आकार देणे किंवा सपाट करणे. 4. मार्गदर्शन (Guiding):  पंच (punch) किंवा छिन्नी (chisel) सारख...

होल्डिंग टूल्स (Holding Tools) होल्डिंग टूल्स (पकडण्याची साधने) आणि त्यांचे प्रकार, उद्दिष्ट्ये, कौशल्ये आणि देखभाल याबद्दल सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. व्याख्या (Definition) 🤝 होल्डिंग टूल्स म्हणजे अशी साधने जी एखाद्या कामाच्या तुकड्याला (workpiece) किंवा दोन भागांना घट्ट पकडून ठेवण्यासाठी (gripping), स्थिर करण्यासाठी (securing), किंवा जागी धरून ठेवण्यासाठी वापरली जातात. काम करताना वस्तू हलू नये किंवा ती दुसऱ्या वस्तूशी जोडली जाईपर्यंत स्थिर राहावी यासाठी यांचा उपयोग होतो. २. उद्दिष्ट्ये (Objectives) 🎯 होल्डिंग टूल्स वापरण्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: 2.1 स्थिरीकरण (Stabilisation):  ड्रिलिंग, कापण्याची प्रक्रिया (cutting) किंवा फाइलिंग (filing) करताना कामाचा तुकडा हलू नये म्हणून त्याला एका जागेवर घट्ट पकडणे. 2.2 पकड (Grip):  नट (nuts), बोल्ट्स (bolts) किंवा लहान वस्तू यांना घट्ट पकड देणे, जेणेकरून त्या सैल (loose) करता येतील किंवा घट्ट करता येतील. 2.3 जोडणी (Assembly Support):  वेल्डिंग (welding), सोल्डरिंग (soldering) किंवा चिकटवताना (gluing) दोन भाग जो...

मोजण्याची साधने (Measuring Tools) मोजण्याची साधने (Measuring Tools) आणि त्यांचे प्रकार, उद्दिष्ट्ये, कौशल्ये आणि देखभाल याबद्दल सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. व्याख्या (Definition) 📐 मोजण्याची साधने म्हणजे अशी साधने जी एखाद्या वस्तूचे किंवा कामाच्या तुकड्याचे (workpiece) भौतिक परिमाण (physical dimensions), जसे की लांबी (length), रुंदी (width), जाडी (thickness), व्यास (diameter), कोन (angle) किंवा सपाटपणा (flatness) अचूकपणे मोजण्यासाठी किंवा तपासण्यासाठी वापरली जातात. कामात आवश्यक अचूकता (precision) आणण्यासाठी यांचा वापर अनिवार्य असतो. २. उद्दिष्ट्ये (Objectives) 🎯 मोजण्याची साधने वापरण्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: 2.1 मापन (Measurement):  कामाच्या तुकड्याचे आवश्यक माप (size) निर्धारित करणे. 2.2 अचूकता सुनिश्चित करणे (Ensuring Accuracy):  वस्तूची मापे रेखाचित्रातील (drawing) मापांशी जुळतात की नाही हे तपासणे. 2.3 तपासणी (Inspection):  उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान आणि नंतर कामाच्या तुकड्याची गुणवत्ता (quality) आणि सहिष्णुता (tolerance) तपासणे. 2.4 फिटिंग (Fitting)...