Weaving Technician

Practical No. 25 Identify soft and hard soldering operations used in sheet metal joint (04 hrs). प्रात्यक्षिक क्र. २५: शीट मेटल सांध्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या सॉफ्ट आणि हार्ड सोल्डरिंग प्रक्रिया ओळखणे. (04 hrs). 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 शीट मेटल कामात वापरल्या जाणाऱ्या सॉफ्ट सोल्डरिंग (Soft Soldering) आणि हार्ड सोल्डरिंग (Hard Soldering) या दोन मुख्य जोडणी प्रक्रियांची ओळख करून घेणे. 1.2 दोन्ही प्रक्रियांसाठी लागणारी साधने, तापमान आणि फिलर मटेरिअल (Filler Material) मधील फरक समजून घेणे. 1.3 सांध्याच्या मजबुतीनुसार योग्य सोल्डरिंग प्रक्रियेची निवड करणे. आकृती :-  3. कार्यपद्धती (Procedure) 3.1 सॉफ्ट सोल्डरिंगची ओळख:  ज्या प्रक्रियेत सोल्डरचा द्रवणांक (Melting Point) 450∘ C पेक्षा कमी असतो, ती प्रक्रिया 'सॉफ्ट सोल्डरिंग' म्हणून ओळखा.      3.1.1 यासाठी वापरले जाणारे सोल्डरिंग आयर्न आणि वायर सोल्डर यांचे निरीक्षण करा. 3.2 हार्ड सोल्डरिंग (Brazing) ची ओळख: * ज्या प्रक्रियेत सोल्डरचा (Spelter) द्रवणांक 450∘ C पेक्षा जास्त असतो, त...

Practical No. 24 Identify the various types of hand tools, marking and cutting tools used for sheet metal work (04 hrs). प्रात्यक्षिक क्र. २४: शीट मेटल कामासाठी वापरली जाणारी विविध हात साधने, मार्किंग आणि कटिंग साधने ओळखणे. १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 शीट मेटल (Sheet Metal) विभागामध्ये वापरल्या जाणाऱ्या विविध हात साधनांची (Hand Tools) ओळख करून घेणे. 1.2 अचूक ले-आउटसाठी लागणारी मार्किंग साधने आणि पत्रे कापण्यासाठी लागणाऱ्या कटिंग साधनांचा अभ्यास करणे. 1.3 प्रत्येक साधनाची ठेवण, त्याचे कार्य आणि वापराचे नियम समजून घेणे. आकृती :- ३. कार्यपद्धती (Procedure) ओळख आणि वर्गीकरण: कार्यशाळेतील शीट मेटल विभागात उपलब्ध असलेल्या सर्व साधनांचे निरीक्षण करा आणि त्यांचे मार्किंग, कटिंग आणि सपोर्टिंग अशा गटात वर्गीकरण करा. मार्किंग साधनांचा अभ्यास: शीटवर रेषा ओढण्यासाठी स्क्रायबर आणि मोठी वर्तुळे काढण्यासाठी ट्रॅमेल (Trammel) चा वापर कसा होतो, हे पहा. कटिंग साधनांची तपासणी: स्निप्स (Snips) चे पाते आणि त्यांची धार तपासा. सरळ कापण्यासाठी 'स्ट्रेट' आणि गोलाकार ...

Practical No. 23 Identify the different types of threads and its application for tapping and dieing process. (04 hrs) प्रात्यक्षिक क्र. २३: विविध प्रकारच्या थ्रेड्सची ओळख आणि टॅपिंग व डायिंग प्रक्रियेसाठी त्यांचे उपयोजन. (04 hrs) १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) विविध प्रकारचे थ्रेड्स (Threads) जसे की मेट्रिक, BSW, स्क्वेअर इत्यादींची ओळख करून घेणे. अंतर्गत थ्रेडिंगसाठी टॅपिंग (Tapping) आणि बाह्य थ्रेडिंगसाठी डायिंग (Dieing) प्रक्रिया समजून घेणे. वेगवेगळ्या थ्रेड्सचे तांत्रिक उपयोग आणि त्यासाठी लागणाऱ्या साधनांचा अभ्यास करणे. आकृती :- ३. कार्यपद्धती (Procedure) थ्रेड ओळखणे: उपलब्ध असलेल्या बोल्ट्स आणि नट्सचे निरीक्षण करा. त्यांच्या थ्रेडचा आकार (V-shape, Square, etc.) आणि कोनावरून प्रकार ओळखा. पिच मोजणे: पिच गेजच्या वेगवेगळ्या पट्ट्या थ्रेडवर ठेवून पहा. जी पट्टी थ्रेडमध्ये अचूक बसेल, तो त्या थ्रेडचा पिच असेल. टॅपिंग प्रक्रिया अभ्यासणे: अंतर्गत थ्रेडसाठी आधी 'टॅप ड्रिल साईज' (TDS) निवडा. त्यानंतर टॅप रेंचच्या सहाय्याने क्रमाने तीनही टॅप्स वापरून थ्रेड...

Practical No. 22 Select the uses and applications of various types of cutting angles (13 hrs). प्रात्यक्षिक क्र. २२: विविध कटिंग अँगल्सचे उपयोग आणि उपयोजन निवडणे. (13 hrs). १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) कटिंग टूलच्या विविध अँगल्सचा (उदा. रेक, क्लीअरन्स, साईड कटिंग इ.) मशीनिंग प्रक्रियेवर काय परिणाम होतो, हे अभ्यासणे. वेगवेगळ्या धातूंच्या गुणधर्मानुसार (मऊ किंवा कठीण) योग्य कटिंग अँगलचे उपयोजन (Application) निवडणे. चिप फॉर्मेशन (Chip formation) आणि सरफेस फिनिशवर अँगल्सचा होणारा प्रभाव समजून घेणे. आकृती :- ३. कार्यपद्धती (Procedure) टूलची निवड: वेगवेगळ्या रेक आणि क्लीअरन्स अँगल असलेले टूल्स निवडा. मटेरिअलनुसार मशीनिंग: * ॲल्युमिनियम (मऊ धातू): जास्त पॉझिटिव्ह रेक अँगल (15∘ ते 20∘) असलेले टूल वापरून टर्निंग करा. निर्माण होणाऱ्या 'कंटीन्यूअस चिप्स'चे (Continuous Chips) निरीक्षण करा. कास्ट आयर्न / कठीण स्टील: कमी रेक किंवा झिरो रेक अँगल असलेले टूल वापरून मशीनिंग करा. क्लीअरन्स अँगलची भूमिका: टूलचा क्लीअरन्स अँगल कमी करून पहा; टूल जॉबला घासले (Rubbing) ...

Practical No. 21 Identify the cutting tool materials, types and selection of cutting angles (12 hrs) प्रात्यक्षिक क्र. २१: कटिंग टूल मटेरिअल्स, प्रकार आणि कटिंग अँगलची निवड ओळखणे. १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 मशीनिंग प्रक्रियेत वापरल्या जाणाऱ्या विविध कटिंग टूल मटेरिअल्सची (Cutting Tool Materials) ओळख करणे. 1.2 कटिंग टूल्सचे विविध प्रकार आणि त्यांच्या कटिंग अँगलचे (Cutting Angles) महत्त्व समजून घेणे. 1.3 जॉबच्या प्रकारानुसार योग्य अँगलची निवड कशी करावी, याचे ज्ञान मिळवणे. आकृती :- ३. कार्यपद्धती (Procedure) 3.1 मटेरिअल ओळखणे: उपलब्ध असलेल्या कटिंग टूल्सचे त्यांच्या रंग, वजन आणि कडकपणावरून वर्गीकरण करा (उदा. HSS चा चकाकणारा करडा रंग, कार्बाइडचे जड वजन आणि डार्क रंग). 3.2 टूल्सचे प्रकार ओळखणे: टूलच्या कटिंग कडांच्या संख्येनुसार त्यांचे सिंगल पॉइंट (उदा. टर्निंग टूल) आणि मल्टी पॉइंट (उदा. ड्रिल, रीमर) अशा गटांत वर्गीकरण करा. 3.3 कटिंग अँगलचा अभ्यास: टूलच्या भूमितीमधील विविध अँगल्सचे निरीक्षण करा: 3.3.1 रेक अँगल (Rake Angle): चिप्स सहज बाहेर जाण्यासाठी. ...

  प्रात्यक्षिक   क्र .  १७ :  फेसिंग ,  चॅम्फरिंग   आणि   प्लेन   टर्निंग  (Facing and chamfering, plain turning) १ .  प्रात्यक्षिकाचा   उद्देश  (Aim of the Practical)  1.1 लेथ   मशीनवर   जॉबच्या   टोकाचा   पृष्ठभाग   सपाट   करण्यासाठी   फेसिंग  (Facing)  प्रक्रिया   करणे . 1.2 जॉबचा   व्यास  (Diameter)  संपूर्ण   लांबीवर   एकसमान   कमी   करण्यासाठी   प्लेन   टर्निंग  (Plain Turning)  करणे . 1.3 जॉबच्या   तीक्ष्ण   कडा  (Sharp edges)  काढून   टाकण्यासाठी   चॅम्फरिंग  (Chamfering)  करणे . Diagram :- ३ .  कार्यपद्धती  (Procedure) अ .  पूर्व   तयारी  (Setup) जॉब   लेथच्या   चकमध्ये  (Chuck)  घट्ट   पकडा   आणि   तो   ट्रू  (True)  असल्याची   खात्री   करा . टर्निंग   टूलला   लेथच्या   से...

Practical No. 20 Select different types of operations performed in lathe machine (13 hrs ) प्रात्यक्षिक क्र. २०: लेथ मशीनवर केल्या जाणाऱ्या विविध प्रक्रियांची निवड आणि ओळख (13 hrs ). १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 लेथ मशीनवर केल्या जाणाऱ्या विविध मूलभूत (Basic) आणि प्रगत (Advanced) प्रक्रियांची निवड करणे आणि त्या कशा केल्या जातात हे समजून घेणे. 1.2 विविध प्रकारच्या जॉबसाठी योग्य कटिंग टूल आणि फीडची निवड करण्याचे कौशल्य मिळवणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) जॉब आणि टूल सेटिंग: जॉब चकमध्ये घट्ट पकडून तो 'ट्रू' (True) करा. आवश्यक प्रक्रिया लक्षात घेऊन टूल पोस्टमध्ये योग्य कटिंग टूल सेट करा. प्रक्रियांची निवड आणि अंमलबजावणी: फेसिंग (Facing):       जॉबची लांबी निश्चित करण्यासाठी आणि टोक सपाट करण्यासाठी प्रथम फेसिंग करा. टर्निंग (Turning):       जॉबचा व्यास कमी करण्यासाठी प्लेन किंवा स्टेप टर्निंगची निवड करा. नर्लिंग (Knurling):       जॉबला पकड (Grip) मिळवण्यासाठी पृष्ठभागावर नर्लिंग करा. यासाठी 'नर्लिंग टूल' व...

Practical No. 19 Taper turning and simple thread forming. (13 hrs). प्रात्यक्षिक क्र. १९: टेपर टर्निंग आणि साधे थ्रेड फॉर्मिंग. 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 लेथ मशीनवर टेपर टर्निंग (Taper Turning) करून जॉबला निमुळता आकार देणे. 1.2 जॉबच्या बाहेरील व्यासावर साधे थ्रेड्स (Threads) पाडण्याचे तंत्र शिकणे. 1.3 थ्रेडिंगसाठी गियर सेटिंग आणि हाफ-नट (Half-nut) यंत्रणेचा वापर समजून घेणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) अ. टेपर टर्निंग (Taper Turning - Compound Rest Swivel Method) कोन काढणे: टेपरचा कोन खालील सूत्राने निश्चित करा.              D−d tanα=------------              2L ​ (येथे D = मोठा व्यास, d = लहान व्यास, L = टेपरची लांबी) सेटिंग: लेथच्या कंपौंड रेस्ट (Compound Rest) चे नट ढिले करा आणि वरील काढलेल्या कोनामध्ये (α) कंपौंड रेस्ट फिरवून सेट करा. कटिंग: सॅडल लॉक करा आणि कंपौंड रेस्टच्या हँडलने टूलला फीड द्या. यामुळे जॉबवर अचूक टेपर तयार होईल. ब. थ्रेड फॉर्मिंग (Simple External Threading) टूल सेटिं...

Practical No. 18. Different types of shoulder and small radius turning (08 hrs). प्रात्यक्षिक क्र. १८: विविध प्रकारचे शोल्डर आणि स्मॉल रेडिअस टर्निंग (08 hrs). 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 लेथ मशीनवर स्टेप्ड शाफ्ट (Stepped Shaft) तयार करताना विविध प्रकारचे शोल्डर्स (Shoulders) तयार करण्याचे तंत्र शिकणे. 1.2 जॉबच्या कोपऱ्यांवर किंवा कडांवर लहान रेडिअस (Small Radius) देण्याचे कौशल्य प्राप्त करणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) अ). जॉब आणि टूल सेटिंग जॉब चकमध्ये घट्ट पकडून तो ट्रू (True) करून घ्या. टर्निंग टूल आणि रेडिअस टूलला सेंटर हाईटवर सेट करा. ब). विविध शोल्डर्स तयार करणे (Turning Different Shoulders) लेथवर प्रामुख्याने खालील शोल्डर्स तयार केले जातात: स्क्वेअर शोल्डर (Square Shoulder): हा शोल्डर अक्षाला बरोबर 90∘ कोनात असतो. यासाठी 'साईड कटिंग टूल' वापरून खाचा तयार केला जातो. फिलिटेड शोल्डर (Filleted Shoulder): शोल्डरच्या कोपऱ्यात थोडी वक्रता (Radius) दिली जाते. यामुळे कोपऱ्यातील ताण (Stress) कमी होतो. यासाठी विशिष्ट रेडिअस टूलचा वापर केला जातो. बेव्ह...

प्रात्यक्षिक क्र. १६: टर्निंग टूल ग्राइंडिंग, टूल सेटिंग आणि जॉब सेटिंग  Turning tool grinding, tool setting and job setting १. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) सिंगल पॉइंट कटिंग टूल (HSS) ला लेथ मशीनवर टर्निंग करण्यासाठी योग्य कोनामध्ये (Angles) धार लावणे. लेथ मशीनच्या टूल पोस्टमध्ये टूलला सेंटर हाईटवर (Center Height) अचूकपणे सेट करणे. चकमध्ये (Chuck) जॉब बसवणे आणि त्याची ट्रूनेस (Trueness) तपासणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) अ. टर्निंग टूल ग्राइंडिंग (Turning Tool Grinding) टूलचे विविध कोन (Angles) जसे की Side Clearance, Front Clearance, Side Rake आणि Top Rake यांची माहिती घ्या. बेंच ग्राइंडरवर प्रथम टूलचा समोरील आणि बाजूचा क्लीअरन्स अँगल ग्राइंड करा. टूलचा वरचा भाग (Top Rake) ग्राइंड करताना तो गुळगुळीत ठेवावा, जेणेकरून चिप्स सहज बाहेर येतील. ग्राइंडिंग दरम्यान टूल सतत पाण्यात बुडवून थंड करा, जेणेकरून त्याचा कडकपणा (Hardness) टिकून राहील. ब. टूल सेटिंग (Tool Setting) ग्राइंड केलेले टूल लेथच्या टूल पोस्टमध्ये (Tool Post) ठेवा. टूलचे टोक (Tip) बरोबर लेथच्या ...

Practical No. 15 Snap gauge filing (13 hrs) प्रात्यक्षिक क्र. १५: स्नॅप गेज फायलिंग.(13 hrs). 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 2. अचूक फायलिंग तंत्राचा वापर करून दिलेल्या मापाचा स्नॅप गेज (Snap Gauge) तयार करणे. 3. दोन समांतर पृष्ठभागांमधील अंतर (Gap) अत्यंत सूक्ष्म अचूकतेत (Precision) राखण्याचे कौशल्य मिळवणे. 4. स्लिप गेजेसच्या (Slip Gauges) सहाय्याने गेजची अचूकता तपासणे. ३. कार्यपद्धती (Procedure) अ. पूर्व तयारी आणि मार्किंग दिलेल्या लोखंडी तुकड्यावर (U-shape) स्नॅप गेजच्या मापाप्रमाणे मार्किंग करा. हॅक्सॉच्या सहाय्याने जास्तीचा धातू काढून टाका, जेणेकरून फायलिंगसाठी कमी धातू शिल्लक राहील. ब. संदर्भ पृष्ठभाग फायलिंग (Reference Surface Filing) जॉब व्हाईसमध्ये पकडा आणि स्नॅप गेजच्या आतील एका बाजूचा पृष्ठभाग (Jaw) स्मूथ फाईलने पूर्णपणे सपाट आणि गुळगुळीत करून घ्या. हा तुमचा 'संदर्भ पृष्ठभाग' (Reference surface) असेल. क. समांतर पृष्ठभाग फायलिंग (Parallel Filing to Size) आता दुसऱ्या बाजूचा (Opposite jaw) पृष्ठभाग अशा प्रकारे फायलिंग करा की तो पहिल्या पृष्ठभागाला पूर्...

प्रात्यक्षिक क्र. १४ ग्राइंडिंग सराव. (17 hrs) Practical No. 14 Grinding practice. (17 hrs) 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 बेंच ग्राइंडर (Bench Grinder) मशीनचा सुरक्षित वापर करण्यास शिकणे. 1.2 कटिंग टूल्सना (उदा. चीझेल, ड्रिल बिट) योग्य कटिंग अँगलमध्ये धार लावण्याचे (Sharpening) कौशल्य प्राप्त करणे. ग्राइंडिंग व्हीलची निगा आणि सुरक्षिततेचे नियम समजून घेणे. 3. कार्यपद्धती (Procedure) अ. पूर्व तपासणी (Pre-inspection) मशीन सुरू करण्यापूर्वी ग्राइंडिंग व्हीलला तडा (Crack) गेला आहे की नाही हे तपासा. टूल रेस्ट (Tool Rest) आणि व्हील यांच्यातील अंतर ३ मि.मी. पेक्षा जास्त नसावे, याची खात्री करा. सुरक्षा गार्ड आणि आय-शिल्ड (Eye shield) योग्य स्थितीत असल्याची खात्री करा. ब. ग्राइंडिंग प्रक्रिया (Grinding Process) सुरक्षा गॉगल्स घालून मशीन सुरू करा आणि व्हीलला पूर्ण गती (Full speed) पकडू द्या. ज्या टूलला धार लावायची आहे (उदा. चीझेल), ते टूल रेस्टवर ठेवा आणि दोन्ही हातांनी घट्ट पकडा. टूलला हव्या असलेल्या कटिंग अँगलमध्ये (चीझेलसाठी साधारण 35  ∘   ते 40  ∘ ...

प्रात्यक्षिक क्र. १३: अंतर्गत फिटिंग, ड्रिलिंग आणि फिटिंग. (09 hrs) Practical No. 13  internal fitting, drilling and fitting (09 hrs) 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 जॉबमध्ये अंतर्गत फिटिंग (Internal Fitting) करण्यासाठी आवश्यक असलेले ड्रिल्लिंग (Drilling) आणि फाईलिंग (Filing) तंत्र शिकणे. 1.2 दोन भागांना (Male and Female parts) एकमेकांमध्ये अचूकपणे बसवण्यासाठी (Fitting) लागणारे कौशल्य प्राप्त करणे. 3. कार्यपद्धती (Procedure) अ. मार्किंग आणि पंचिंग (Marking and Punching) जॉबच्या (Female Part) पृष्ठभागावर मार्किंग मीडिया लावून वाळू द्या. व्हर्नियर हाईट गेज च्या सहाय्याने अंतर्गत फिटिंगचा आकार (उदा. स्क्वेअर किंवा स्लॉट) रेखाटा. कापायच्या भागाच्या कडेने डॉट पंच करा आणि मध्यभागी ड्रिलिंगसाठी सेंटर पंच करा. ब. ड्रिलिंग (Drilling) जॉब ड्रिल्लिंग मशीनच्या व्हाईसमध्ये घट्ट पकडा. चिन्हांकित केलेल्या ठिकाणी लहान व्यासाचे (Pilot drill) आणि नंतर आवश्यक व्यासाचे ड्रिल करून जास्तीचा धातू काढून टाका. याला चेन ड्रिलिंग (Chain Drilling) असेही म्हणतात जर मोठा तुकडा क...

प्रात्यक्षिक क्र. १२ रफ स्क्रॅपिंग आणि आकारानुसार स्क्रॅपिंग. (08 hrs) Practical No. 12 Scraping rough and size (08 hrs) 1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical) 1.1 जॉबच्या पृष्ठभागावरील उंच भाग (High spots) ओळखून ते काढून टाकणे. 1.2 स्क्रॅपिंग (Scraping) प्रक्रियेद्वारे पृष्ठभागाची अत्यंत अचूक सपाटता (Flatness) आणि आवश्यक आकार (Size) मिळवणे. 3. कार्यपद्धती (Procedure) अ. रफ स्क्रॅपिंग (Rough Scraping) पृष्ठभाग तयार करणे: प्रथम जॉबचा पृष्ठभाग फाईल वापरून जास्तीत जास्त सपाट करून घ्या. हाय स्पॉट्स तपासणे: सरफेस प्लेटवर प्रुशियन ब्लूचा अत्यंत पातळ आणि एकसमान थर लावा. जॉबचा पृष्ठभाग त्यावर ठेवून हलक्या हाताने गोलाकार फिरवा. निरीक्षण: जॉब उचलल्यावर ज्या भागावर निळा रंग लागलेला दिसतो, तो भाग उंच (High Spot) आहे असे समजावे. स्क्रॅपिंग: फ्लॅट स्क्रॅपर साधारण 20  ∘   ते 30  ∘   कोनात धरून, त्या निळ्या भागावर (High spots) दाब देऊन पुढे ढकला. यामुळे धातूचा अत्यंत पातळ थर निघून जाईल. ही प्रक्रिया पृष्ठभागावर रंगाचे ठिपके सर्वत्र एकसमान दिसेपर्यंत करा. ब. साईज/फिनिश ...