Practical No. 25.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Practical No. 25 Identify soft and hard soldering operations used in sheet metal joint (04 hrs).

प्रात्यक्षिक क्र. २५: शीट मेटल सांध्यांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या सॉफ्ट आणि हार्ड सोल्डरिंग प्रक्रिया ओळखणे. (04 hrs).

1. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical)
1.1 शीट मेटल कामात वापरल्या जाणाऱ्या सॉफ्ट सोल्डरिंग (Soft Soldering) आणि हार्ड सोल्डरिंग (Hard Soldering) या दोन मुख्य जोडणी प्रक्रियांची ओळख करून घेणे.
1.2 दोन्ही प्रक्रियांसाठी लागणारी साधने, तापमान आणि फिलर मटेरिअल (Filler Material) मधील फरक समजून घेणे.
1.3 सांध्याच्या मजबुतीनुसार योग्य सोल्डरिंग प्रक्रियेची निवड करणे.

आकृती :- 

3. कार्यपद्धती (Procedure)
3.1 सॉफ्ट सोल्डरिंगची ओळख:  ज्या प्रक्रियेत सोल्डरचा द्रवणांक (Melting Point) 450∘ C पेक्षा कमी असतो, ती प्रक्रिया 'सॉफ्ट सोल्डरिंग' म्हणून ओळखा.
     3.1.1 यासाठी वापरले जाणारे सोल्डरिंग आयर्न आणि वायर सोल्डर यांचे निरीक्षण करा.

3.2 हार्ड सोल्डरिंग (Brazing) ची ओळख: * ज्या प्रक्रियेत सोल्डरचा (Spelter) द्रवणांक 450∘ C पेक्षा जास्त असतो, ती प्रक्रिया 'हार्ड सोल्डरिंग' किंवा 'ब्रेझिंग' म्हणून ओळखा.
     3.2.1 यासाठी लागणारा ब्लो लॅम्प आणि सांध्याला दिली जाणारी लाल-गरम उष्णता यांचे निरीक्षण करा.

3.3 फ्लक्सची निवड: सॉफ्ट सोल्डरिंगसाठी रेझिन किंवा झिंक क्लोराईड, तर हार्ड सोल्डरिंगसाठी बोराक्स (Borax) पावडरचा वापर कसा केला जातो, हे अभ्यासा.

3.4 सांध्यांचे निरीक्षण: दोन्ही प्रक्रियांनी केलेले सांधे तपासा. सॉफ्ट सोल्डरिंगचा सांधा कमी मजबूत पण हवाबंद (Air-tight) असतो, तर हार्ड सोल्डरिंगचा सांधा अधिक मजबूत असतो.
5. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained)
या प्रात्यक्षिकातून खालील ५ महत्त्वाची तांत्रिक कौशल्ये प्राप्त झाली.

5.1 प्रक्रिया ओळखण्याचे कौशल्य (Process Identification Skill): सांधा जोडण्यासाठी लागणारी उष्णता आणि साधनांवरून ती सॉफ्ट सोल्डरिंग आहे की हार्ड, हे अचूकपणे ओळखण्याचे कौशल्य.
5.2 साधने हाताळणी कौशल्य (Tool Handling Skill): सोल्डरिंग आयर्न आणि ब्लो लॅम्प सुरक्षितपणे पकडण्याचे आणि वापरण्याचे प्राथमिक कौशल्य.
5.3 मटेरिअल निवड कौशल्य (Material Selection Skill): जॉबच्या प्रकारानुसार योग्य फ्लक्स (Flux) आणि सोल्डर (Solder) निवडण्याचे तांत्रिक ज्ञान.
5.4 उष्णता नियंत्रण समज (Heat Control Understanding): धातू न जळता सोल्डर वितळवण्यासाठी किती उष्णता आवश्यक आहे, हे ओळखण्याचे कौशल्य.
5.5 सांधा तपासणी कौशल्य (Joint Inspection Skill): जोडलेल्या सांध्यातील त्रुटी (उदा. Dry joint) ओळखण्याचे आणि सांध्याची मजबुती तपासण्याचे कौशल्य.

६. प्राप्त निष्कर्ष (Conclusion)
या प्रात्यक्षिकाद्वारे शीट मेटल कामात सोल्डरिंगचे महत्त्व स्पष्ट झाले. ज्या ठिकाणी सांध्यावर कमी ताण येतो तिथे सॉफ्ट सोल्डरिंग आणि जिथे जास्त मजबुती हवी असते तिथे हार्ड सोल्डरिंग वापरले जाते, हे तांत्रिकदृष्ट्या समजले.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more