56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
56/ 09. Identify various textile machines. (08)
10) Warping Machine. 

1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ?
1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते .
1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात . 
1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे . 
1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते . 
1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते.
2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा.
वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत: 
डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन), 
सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि 
बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
2.1. डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (Direct Warping Machine) :


2.1) याला बीम वार्पिंग किंवा हाय-स्पीड वार्पिंग असेही म्हणतात .
2.2) यात क्रीलमधील सिंगल पॅकेजमधून थेट धागे घेऊन बीमवर लपेटले जातात .
2.3) हे सामान्यतः सिंगल कलर किंवा ग्रे फॅब्रिकच्या उत्पादनासाठी वापरले जाते .
2.4) मोठ्या प्रमाणात उत्पादनासाठी हे मशीन अत्यंत उपयुक्त आहे .   
2.5) हे लहान बीम तयार करते, जे नंतर स्लॅशिंग प्रक्रियेत एकत्र करून विणकराचा बीम बनवतात .
2.6) आधुनिक मशीनमध्ये मूव्हेबल ट्रॉली असलेले क्रील असतात .
2.7) हे लांब वार्प प्रणालीसाठी योग्य आहे .
याची गती जास्त असते .
2.2. सेक्शनल वार्पिंग मशीन (Sectional Warping Machine) :


2.2.1) यात वार्पिंग आणि बीमिंग अशा दोन प्रक्रियांचा समावेश असतो .
2.2.2) यात धागा बीमवर सेक्शननुसार लपेटला जातो, ज्याची सुरुवात टेपर्ड एंडपासून होते .
2.2.3) हे मल्टी-कलर किंवा स्ट्रीप पॅटर्न असलेल्या कपड्यांसाठी अधिक उपयुक्त आहे .
2.2.4) हे कमी वार्प लांबीसाठी अधिक सोयीचे आहे .
2.2.5) हँडलूम क्षेत्रात याची अधिक मागणी आहे .
2.2.6) याला इनडायरेक्ट वार्पिंग असेही म्हणतात .
2.2.7) या मशीनच्या ड्रमचा आकार कोनिकल असतो .
2.2.8) वार्पिंग आणि बीमिंगची गती वेगवेगळी असते .
2.2.9) क्रीलची क्षमता साधारणपणे १०० ते ४०० पॅकेजेस पर्यंत असू शकते .
2.3. बॉल वार्पिंग मशीन (Ball Warping Machine) :
2.3.1) यात धागे गोलाकार आकारात लपेटले जातात .
2.3.2) हे थेट विणकामासाठी बीम तयार करत नाही, तर रंगाईच्या प्रक्रियेसाठी धाग्यांचा लॉग तयार करते .
2.3.3) यामध्ये अनेक धागे एकत्रित करून न twist केलेल्या दोऱ्याच्या स्वरूपात रंगाईसाठी तयार केले जातात .
2.3.4) सामान्यतः क्रीलमधून ३५० ते ५०० धागे घेतले जातात .
2.3.5) लहान प्रमाणात विणकाम किंवा जास्त धाग्यांची आवश्यकता असल्यास हे मशीन उपयुक्त ठरते .   
2.3.6) यात मॅगझीन क्रीलचा वापर केला जातो .
2.3.7) प्रत्येक प्रकारच्या वार्पिंग मशीनची स्वतःची वैशिष्ट्ये आणि उपयोग आहेत, जे वस्त्रोद्योगातील विविध गरजा पूर्ण करतात.
3) वार्पिंग मशीनच्या मुख्य भागांची माहिती मिळवा आणि प्रत्येक भागाचे कार्य स्पष्ट करा.
वार्पिंग मशीन अनेक महत्त्वाच्या भागांनी बनलेले असते आणि प्रत्येक भागाचे विशिष्ट कार्य असते. खाली प्रमुख भाग आणि त्यांची कार्ये दिली आहेत:
3.1) क्रील (Creel) : क्रील हे वार्पिंग मशीनचे असे उपकरण आहे जेथे धाग्यांचे कोन किंवा चीज पॅकेज ठेवले जातात. हे धाग्यांना योग्य क्रमाने आणि आवश्यक तणावात ठेवण्यास मदत करते. क्रील वेगवेगळ्या क्षमतेचे असू शकतात आणि गरजेनुसार त्यांची रचना बदलते.
यामध्ये H टाईप क्रील आणि V टाईप क्रील हे दोन प्रकारचे क्रिल आहेत.
3.2) Guide Hole :-
गाईड होल हे कोण मधून निघालेल्या धाग्यांना मार्ग दाखवण्याचे काम करते.
3.3) तणाव नियंत्रण उपकरणे (Tension Control Devices) : 
टेंशनर वन आणि टेंशनर टू 
या उपकरणांचा उपयोग प्रत्येक धाग्यावर समान ताण राखण्यासाठी केला जातो. असमान ताणामुळे धागे तुटण्याची किंवा बीम व्यवस्थित न होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे, हे उपकरण योग्य आणि एकसमान ताण देऊन उच्च-गुणवत्तेचे वार्पिंग सुनिश्चित करतात.
3.4) यार्न ब्रेक डिटेक्शन सिस्टीम (Yarn Break Detection System) : वार्पिंग करताना एखादा धागा तुटल्यास, ही प्रणाली त्वरित मशीनला थांबवते. यामुळे तुटलेला धागा शोधणे आणि दुरुस्त करणे सोपे होते, तसेच पुढील नुकसान टाळता येते.
3.5) गाईड बार 
गाईड बार हे सर्व धाग्यांना एका रेषेत सरळ धरून ठेवण्याचे काम आणि पुढे मार्ग दाखवण्याचे काम करते.
3.6) गाईड रोलर्स आणि रीड (Guide Rollers and Reed) : गाईड रोलर्स धाग्यांना योग्य मार्गावर मार्गदर्शन करतात. रीड (V-रीड) धाग्यांमध्ये योग्य अंतर राखते आणि त्यांना एका निश्चित मार्गावर ठेवते. यामुळे धागे एकमेकांमध्ये न अडकता समांतर राहतात.
3.6) लीज रीड 
लीज रीड हे सर्व धाग्यांना एकत्रित धरून ठेवून पुढे गाईड करण्याचे काम करते 
3.7) ड्रम आणि बीम वाइंडिंग यंत्रणा (Drum and Beam Winding Mechanism) : या यंत्रणेच्या साहाय्याने धागे बीमवर लपेटले जातात. ड्रम फिरतो आणि धागे बीमवर व्यवस्थित गुंडाळले जातात. सेक्शनल वार्पिंग मशीनमध्ये ड्रमची भूमिका अधिक महत्त्वाची असते.
3.8) दाब रोलर (Pressure Roller) : दाब रोलर बीमवर योग्य दाब देतो, ज्यामुळे धागे व्यवस्थित आणि घट्टपणे लपेटले जातात. यामुळे घर्षण कमी होते आणि स्लिप होण्याची शक्यता टळते.
3.9) मापन आणि नियंत्रण प्रणाली (Measurement and Control Systems) : ही प्रणाली वार्पिंग केलेल्या धाग्यांची लांबी अचूकपणे मोजते. तसेच, मशीनची गती नियंत्रित करते आणि आवश्यक लांबी पूर्ण झाल्यावर मशीन आपोआप थांबवते.
3.10) लीज रॉड (Lease Rod) : लीज रॉडचा उपयोग वार्पिंग दरम्यान धाग्यांच्या दोन थरांना वेगळे ठेवण्यासाठी केला जातो. हे विणकाम प्रक्रियेत धाग्यांची क्रमवारी राखण्यास मदत करते.
हे वार्पिंग मशीनचे काही प्रमुख भाग आहेत, जे एकत्रितपणे कार्य करून उच्च-गुणवत्तेचे वार्प बीम तयार करतात.
4) वार्पिंगची प्रक्रिया कशी होते आणि त्यात कोणते टप्पे असतात हे जाणून घ्या.
वार्पिंगचे विविध प्रकार आणि त्यांचे टप्पे
वस्त्रोद्योगात प्रामुख्याने तीन प्रकारचे वार्पिंग वापरले जातात: प्रत्यक्ष वार्पिंग, सेक्शनल वार्पिंग आणि बॉल वार्पिंग.
4.1) प्रत्यक्ष वार्पिंग (Direct Warping)
प्रत्यक्ष वार्पिंगमध्ये क्रेेलवरील सिंगल पॅकेजमधून धागे थेट बीमवर घेतले जातात . या पद्धतीला हाय-स्पीड वार्पिंग किंवा बीम वार्पिंग असेही म्हणतात . सामान्यतः, ग्रे कापड आणि साध्या डिझाइनसाठी मोठ्या प्रमाणात उत्पादन करण्यासाठी याचा उपयोग केला जातो . हे सिंगल कलर आणि मल्टीकलर वार्पिंगसाठी देखील उपयुक्त आहे . लहान बीम तयार करण्यासाठी ही पद्धत वापरली जाते, जे नंतर स्लॅशिंग प्रक्रियेत एकत्र करून विणकराचा बीम बनवतात .   
प्रत्यक्ष वार्पिंगमध्ये कोन वाइंडिंग, क्रेेलिंग, कंट्रोल सिस्टीमचा वापर, रीडमधून धागे पास करणे, मोजमाप उपकरण वापरणे आणि बीमवर वाइंड करणे हे प्रमुख टप्पे आहेत . प्रथम, क्रेेलवर कोन किंवा चीज पॅकेजेस लावले जातात . त्यानंतर, धागे टेन्शनर गाईडमधून पास होतात . पुढे, धागे रीडमधून जातात, जे त्यांना वेगळे ठेवते आणि योग्य अंतर राखते . शेवटी, हे धागे वार्पर बीमवर गुंडाळले जातात .   
    प्रत्यक्ष वार्पिंगसाठी क्रेेल (1000-1500 पॅकेज क्षमता), टेन्शनर गाईड, रीड, वार्पर बीम आणि ड्रम ही प्रमुख उपकरणे वापरली जातात . ही पद्धत लांब वार्प सिस्टीमसाठी आणि सर्व प्रकारच्या धाग्यांसाठी वापरली जाते . यात स्टेनलेस स्टीलचा ड्रम आणि इंटरनल एक्सपँडिंग ब्रेक वापरला जातो . मशीन हेवी, मजबूत आणि टिकाऊ असते . तथापि, थेट वार्पिंगमध्ये स्थिर वीज निर्माण होण्याची समस्या येऊ शकते, ज्यामुळे धागे तुटतात आणि गुणवत्तेवर परिणाम होतो .   
    4.2) सेक्शनल वार्पिंग (Sectional Warping)
सेक्शनल वार्पिंगमध्ये बीमवर धागे विभागानुसार गुंडाळले जातात, टेपर्ड एंडपासून सुरुवात होते . याचा उपयोग प्रामुख्याने पट्टेदार टॉवेल आणि मल्टीकलर धाग्यांसाठी करतात. लहान बॅच आणि गुंतागुंतीच्या रंग पॅटर्नसाठी ही पद्धत अधिक उपयुक्त आहे . हे अप्रत्यक्ष वार्पिंग आहे, कारण यात वार्पिंगनंतर बीमिंगची प्रक्रिया होते .   
    सेक्शनल वार्पिंगमध्ये प्रथम धागे एका शंकूच्या आकाराच्या ड्रमवर वाइंड केले जातात आणि नंतर बीमवर रिव्हाइंड केले जातात . क्रेेलिंग, लीजिंग एंड्स, मशीन चालवणे आणि वार्प्ड बीम काढणे हे प्रमुख टप्पे आहेत . प्रत्येक विभाग वाइंड करताना आणि नवीन विभाग सुरू करण्यापूर्वी, मागील विभागापासून वेगळे ओळखण्यासाठी लीज थ्रेड टाकला जातो . ड्रम वार्पिंगच्या दिशेला लंबवत फिरतो, ज्यामुळे मटेरियल ड्रम अँगलमध्ये संरेखित राहते . 
    सेक्शनल वार्पिंगसाठी क्रेेल (100-400 पॅकेज क्षमता), टेन्शन उपकरण, यार्न ब्रेकिंग सेल्फ-स्टॉप उपकरण, वार्प बीम वाइंडिंग मेकॅनिझम, वार्प बीम प्रेसिंग मेकॅनिझम, ब्रेकिंग उपकरण, लांबी मोजण्याचे उपकरण आणि फुल ॲक्सिस सेल्फ-स्टॉप उपकरणे आवश्यक आहेत . ही पद्धत स्ट्रीप पॅटर्न, मल्टी-प्लाई यार्न आणि मल्टी कलर वार्पसाठी उपयुक्त आहे . जेव्हा आवश्यक वार्प लांबी कमी असते तेव्हा ही पद्धत अधिक उपयुक्त ठरते . मात्र, यात उत्पादकता कमी असते आणि ते हाय-स्पीड वार्पिंगपेक्षा कमी कार्यक्षम आहे.   
4.3) बॉल वार्पिंग (Ball Warping)
    बॉल वार्पिंग ही पद्धत डेनिम उत्पादनासाठी अधिक वापरली जाते, ज्यात रोप डाइंग प्रक्रिया समाविष्ट असते . यात अनेक धागे एकत्र करून त्यांची अनट्विस्टेड रोप तयार केली जाते आणि ती रंगासाठी वापरली जाते . हे स्टोरेज, ट्रान्सपोर्ट आणि डाइंगसाठी एक इंटरमीडिएट प्रक्रिया आहे, यात थेट बीम तयार होत नाही .   
बॉल वार्पिंगमध्ये क्रेेलमधून 350 ते 500 धागे घेतले जातात . धागे रीडमधून पास होतात, ज्यामुळे ते वेगळे आणि समांतर राहतात . दर 1000 ते 2000 यार्डांवर लीज स्ट्रिंग टाकली जाते . धागे ट्रम्पेटमधून जातात, जिथे ते दोरीच्या आकारात घट्ट होतात . ही दोरी एका मोठ्या सिलेंडरवर (लॉग) गुंडाळली जाते .   
बॉल वार्पिंगसाठी क्रेेल (मॅगझिन क्रेेल अधिक वापरले जाते), रीड, टेन्शनर, ट्रम्पेट आणि बॉल वार्पर मशीन ही प्रमुख उपकरणे वापरली जातात . हे स्टोरेज, ट्रान्सपोर्ट आणि डाइंगसाठी इंटरमीडिएट प्रक्रिया आहे . यात तयार बीम मिळत नाही . हे प्रामुख्याने डेनिम उत्पादनासाठी वापरले जाते .  

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more