Practical No. 02 Identify the type of hand tools, care and maintenance during various practices. (05 hrs)

2. Identify the type of hand tools, care and maintenance during various practices. (05 hrs)

उद्दिष्ट: कार्यानुसार वर्गीकृत केलेल्या विविध प्रकारच्या Measuring tools, cutting tools, holding tools, marking tools, striking tools, fastening tools, हे सर्व हँड टूल्स ओळखणे आणि त्यांची काळजी आणि देखभाल प्रक्रिया समजून घेणे.

साहित्य:

1) Tools :- Measuring tools, cutting tools, holding tools, marking tools, striking tools, fastening tools, 

आणि विविध प्रकारचे हँड टूल्स (खालील उदाहरणे).

2) Cleaning supplies :- (rags, brushes, solvents, rust remover) साफसफाईचा पुरवठा (रॅग, ब्रश, सॉल्व्हेंट्स, गंज काढून टाकणारा)

3) Lubricants (oil, grease, silicone spray) वंगण (तेल, ग्रीस, सिलिकॉन स्प्रे)

4) Sharpening tools (files, sharpening stones, honing steel) शार्पनिंग टूल्स (फाईल्स, धारदार दगड, पोलाद होनिंग)

5) Safety glasses and gloves सुरक्षा चष्मा आणि हातमोजे

6) Tool storage solutions (toolboxes, pegboards, etc.) टूल स्टोरेज सोल्यूशन्स (टूलबॉक्स, पेगबोर्ड इ.)

Procedure प्रक्रिया :-

Part 1: Identification and Demonstration  ओळख आणि प्रात्यक्षिक 

Divide tools by category श्रेणीनुसार साधने विभाजित करा :-

साधने गटांमध्ये व्यवस्थापित करा: मोजणे, कट करणे, धरून ठेवणे, चिन्हांकित करणे, स्ट्राइक करणे आणि बांधणे.

Individual Tool Identification वैयक्तिक साधन ओळख :-

प्रत्येक साधनासाठी, सहभागी हे खालील प्रमाणे ओळख करतील,

नावाने साधन ओळखने.

त्याच्या प्राथमिक कार्याचे वर्णन करने.

त्याचा योग्य वापर करून दाखवने.

साधन उदाहरणे Tool Examples:

Measuring Tools: मोजमाप साधने

Tape measure, टेप मापन,

Tape measure, टेप मापन,

ruler,

square (combination, try),

level (spirit, laser), calipers, protractor.

Cutting Tools कटिंग टूल्स :-

1) Handsaw हँडसॉ,

2) hacksaw हॅकसॉ,

3) coping saw कॉपिंग सॉ, 

4) utility knife युटिलिटी नाइफ,

5) chisels छिन्नी,

6) (wood, metal) (लाकूड, धातू), 

7) files फाइल्स (flat, round, half-round),(फ्लॅट, गोल, हाफ-गोल), 

8) snips,धातूचे पत्रे कापण्याची कैची,

9) bolt cutters.बोल्ट कटर.

Holding Tools होल्डिंग टूल्स: 

1) Vise (bench, hand),वायसे (बेंच, हँड), 

2) clamps (C-clamp, spring clamp, bar clamp), क्लॅम्प्स (सी-क्लॅम्प, स्प्रिंग क्लॅम्प, बार क्लॅम्प),

3) pliers (slip-joint, needle-nose, locking/vise-grip). पक्कड (स्लिप-जॉइंट, सुई-नोज, लॉकिंग/वाइज-ग्रिप).

Marking Tools मार्किंग टूल्स :-

Pencil पेन्सिल, marker मार्कर, scribe स्क्राइब,chalk line चॉक लाइन, compass कंपास.

Striking Tools स्ट्राइकिंग टूल्स :-

Hammer (claw, ball-peen, sledge), mallet (rubber, wooden).हातोडा (पंजा, बॉल-पीन, स्लेज), मॅलेट (रबर, लाकडी).

Fastening Tools फास्टनिंग टूल्स: 

1) Screwdrivers (flathead, Phillips, Torx), स्क्रू ड्रायव्हर्स (फ्लॅटहेड, फिलिप्स, टॉरक्स), 

2) wrenches (open-end, box-end, adjustable, socket),पाना (ओपन-एंड, बॉक्स-एंड, समायोज्य, सॉकेट), 

3) रॅचेट, ॲलन रेंच (हेक्स की).ratchet, Allen wrenches (hex keys).

भाग 2: Care and Maintenance काळजी आणि देखभाल

1) Cleaning स्वच्छता:

Metal Tools मेटल टूल्स: वायर ब्रश किंवा रस्ट रिमूव्हरने गंज काढा. सॉल्व्हेंटने स्वच्छ करा आणि कोरडे पुसून टाका.

Wooden Handles लाकडी हँडल्स: ओल्या कापडाने आणि सौम्य साबणाने स्वच्छ करा. भिजवणे टाळा.

General Cleaning सामान्य साफसफाई: कापड किंवा ब्रशने घाण, वंगण आणि मोडतोड काढा.

2) Lubrication स्नेहन :-

Moving Parts हलणारे भाग: बिजागर, सांधे आणि पक्कड, पाना आणि समायोज्य साधनांसारख्या साधनांच्या धाग्यांवर हलके तेल लावा.

Preventing Rust गंज रोखणे: धातूच्या पृष्ठभागावर तेल किंवा गंज प्रतिबंधक हलके कोट करा.

3) Sharpening तीक्ष्ण करणे:

Chisels and Planes छिन्नी आणि विमाने: धारदार दगड (खडबडीत, मध्यम, बारीक) वर तीक्ष्ण करण्याचे प्रात्यक्षिक करा आणि होनिंग स्टीलने होनिंग करा.

Saws करवत: तीक्ष्ण करवतीच्या दातांच्या महत्त्वाची चर्चा करा आणि फायलिंग तंत्र किंवा विशेष सॉ शार्पनरचा वापर (उपलब्ध असल्यास) दाखवा.

Knives and Utility Blades चाकू आणि उपयुक्तता ब्लेड :- सुरक्षित ब्लेड बदलण्याची प्रक्रिया स्पष्ट करा.

Inspection तपासणी:

Check for damage नुकसान तपासा: 

हँडलमध्ये भेगा, हातोड्यांवरील सैल डोके, करवतीवर घसरलेले किंवा तुटलेले दात आणि झीज होण्याची इतर चिन्हे पहा.

Check for proper alignment योग्य संरेखन तपासा :-

चौकोन चौरस आहेत, स्तर समतल आहेत, इत्यादीची खात्री करा.

Storage स्टोरेज :-

साधने स्वच्छ, कोरड्या जागी साठवा.

साधने व्यवस्थित आणि संरक्षित ठेवण्यासाठी टूलबॉक्स, ड्रॉर्स, पेगबोर्ड किंवा इतर योग्य स्टोरेज सोल्यूशन्स वापरा.

अपघात टाळण्यासाठी तीक्ष्ण धार किंवा बिंदू असलेली साधने लटकवा.

भाग 3: व्यावहारिक अनुप्रयोग आणि चर्चा (1 तास)

गट कार्ये: सहभागींना लहान गटांमध्ये विभाजित करा आणि प्रत्येक गटाला विविध श्रेणींमधील साधनांची निवड नियुक्त करा.

देखभाल कार्ये: प्रत्येक गट खालील कामे करतो

नियुक्त साधने स्वच्छ आणि वंगण घालणे.

कोणतीही कटिंग टूल्स तीक्ष्ण करणे.

नुकसानीची तपासणी करा आणि आवश्यक दुरुस्ती किंवा बदलीबद्दल चर्चा करा.

साधनांसाठी योग्य स्टोरेज तंत्रे दाखवा.

Safety Precautions सुरक्षितता खबरदारी :-

साधनांसह काम करताना, विशेषतः तीक्ष्ण करताना नेहमी सुरक्षा चष्मा आणि हातमोजे घाला.

केवळ त्यांच्या हेतूसाठी साधने वापरा.

कार्य क्षेत्र स्वच्छ आणि व्यवस्थित ठेवा.

इजा टाळण्यासाठी योग्य तीक्ष्ण तंत्रांचे अनुसरण करा.

वापरात नसताना साधने सुरक्षितपणे साठवा.

सहभागींचे बारकाईने निरीक्षण करा, विशेषत: तीक्ष्ण क्रियाकलाप दरम्यान.