3

सुरक्षा (Safety)
सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो.
सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते.
जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा.
वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत.

स्वतःची सुरक्षा (Self Safety) - 

कार्यशाळेत तुम्ही सतत जागरूक राहुन स्वतःचे संरक्षण करता. अपघात होऊ नये म्हणून स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी खालिल नियम लक्षात ठेवले पाहिजेत.

(1) सर्व हात्यारे व साधने चांगल्या स्थीतीत ठेवली पाहिजेत.

(2) आपन विशिष्ट जॉबसाठी योग्य साधनाची निवड केली पाहिजे.

(3) केवळ अधिकृत व्यक्ती मशिन टूल वापरू शकते.

(4) मशिनला गार्ड आसावेत.

(5) काम करतांना बोलू नये.

(6) उंचावर काम करतांना सुरक्षा बेल्ट वापरा.

(7) सुरक्षित कामासाठी हात्यारे व साधने नियमीतपणे तपासा.

संस्था आणि वस्त्रोद्योग या दोन्हींमध्ये सुरक्षितता सर्वोपरि आहे. येथे काही मुख्य प्रकारचे सुरक्षा विचार आहेत.

अग्निसुरक्षा:
फायर ड्रिल आणि निर्वासन प्रक्रिया
अग्निशामक यंत्रे आणि त्यांचा वापर
फायर अलार्म सिस्टम
अग्निसुरक्षा चिन्ह

विद्युत सुरक्षा:
विद्युत उपकरणांची सुरक्षित हाताळणी
ग्राउंडिंग आणि अर्थिंग
सर्किट ब्रेकर आणि फ्यूज
विद्युत शॉकचे धोके टाळणे

यंत्रसामग्री सुरक्षा:
योग्य मशीन गार्डिंग  
सुरक्षित ऑपरेटिंग प्रक्रिया
आपत्कालीन स्टॉप बटणे
मशीनची नियमित देखभाल

रासायनिक सुरक्षा:
रसायनांची सुरक्षित हाताळणी आणि साठवण  
योग्य लेबलिंग आणि ओळख  
वैयक्तिक संरक्षणात्मक उपकरणे (PPE)  
रासायनिक गळतीसाठी आपत्कालीन प्रक्रिया

प्रयोगशाळा सुरक्षा:
प्रयोगशाळेतील उपकरणांची सुरक्षित हाताळणी
कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे  
सेफ्टी गॉगल आणि लॅब कोटचा वापर  
आपत्कालीन आयवॉश स्टेशन आणि सुरक्षा शॉवर

अर्गोनॉमिक सुरक्षा:
मस्कुलोस्केलेटल विकार टाळण्यासाठी योग्य वर्कस्टेशन डिझाइन  
थकवा कमी करण्यासाठी नियमित विश्रांती  
उचलण्याच्या योग्य तंत्रांचे प्रशिक्षण

श्वसन सुरक्षा:
हवेतील तंतू आणि धुळीपासून संरक्षण करण्यासाठी श्वसन संरक्षण (मास्क, रेस्पिरेटर) चा वापर  
पुरेशी वायुवीजन

अतिरिक्त विचार:
वैयक्तिक संरक्षणात्मक उपकरणे (PPE):

योग्य PPE चा वापर जसे की सुरक्षा हेल्मेट, सुरक्षा शूज, हातमोजे, डोळ्यांचे संरक्षण इ.
हाऊसकीपिंग :-

अपघात टाळण्यासाठी स्वच्छ आणि व्यवस्थित कामाची जागा राखणे.
आपत्कालीन कार्यपद्धती:

अपघात, आग आणि इतर आपत्कालीन परिस्थितींसाठी चांगल्या-परिभाषित आणीबाणी प्रक्रिया असणे.
नियमित सुरक्षा प्रशिक्षण: सुरक्षा धोके आणि प्रतिबंधात्मक उपायांबद्दल कर्मचाऱ्यांना शिक्षित करण्यासाठी नियमित सुरक्षा प्रशिक्षण सत्रे आयोजित करणे.
सेफ्टी ऑडिट: संभाव्य धोके ओळखण्यासाठी आणि सुधारात्मक कृती अंमलात आणण्यासाठी नियमित सुरक्षा ऑडिट करणे.  
या सुरक्षा उपायांना प्राधान्य देऊन, संस्थे मध्यें आणि वस्त्रोद्योगा मध्ये दोन्ही अपघात आणि दुखापतींचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात, सर्वांसाठी सुरक्षित कार्य वातावरण सुनिश्चित करू शकतात.

(1) अनिवार्य सुरक्षा चिन्हे (Mandatory Safety Sign)-
अनिवार्य चिन्हे निर्दिष्ट करतात की सूचना पालन करणे आवश्यक आहे ही चिन्हे निळ्या वर्तुळाकार पार्श्वभूमीवर पांढ-या रंगात चित्रीत केलेली आसतात काही अनिवार्य चिन्हे खाली दिली आहेत.

(2) माहिती चिन्हे (Information Signs)-
या प्रकारची चिन्हे कामाच्या ठिकाणी कोणत्याही चिन्हाचा अर्थ आणि त्याची आवश्यकता या बाबत कर्मचा-यांना नियोक्ता माहिती प्रदान करतो. तसेच पूरक चिन्हे साईनबोर्डवरील मजूकरानरूप वापरली जातात. या चिन्हांना आपत्कालीन चिन्हे देखील म्हणतात.
काही माहिती चिन्हे खालील दिली आहेत-

3) चेतावणी चिन्हे (Warning Signs)-धोक्याची किंवा जीवघेणा असण्याची शक्यता नसलेल्या धोक्याच्या स्थितीबदद्ल चेतावणी देण्यासाठी चेतावणी चिन्हे वापरतात. या चिन्हांना सावधगिरीची चिन्हे देखील म्हणतात.
पिवळ्या पार्श्वभूमीवर काळ्या रंगाचे धोक्याचे चिन्ह आसते आणि चिन्हाभोवती त्रिकोणी आकार आसतो.

(4) प्रतिबंध चिन्हे (Prohibition Signs)-
प्रतिबंधात्मक चिन्हे वर्तन किंवा कृती निर्दिष्ट करतात. ज्यांना परवानगी नाही. निषिध्द चिन्हे गोलाकार आकारात आसतात. पांढ-या पार्श्वभूमीवर काळे चित्र त्याची काळी वर्तुळाकार किनार आसते.
काही निषिध्द चिन्हे खाली दिली आहे.