Lesson No. 04 Marking Tools, calipers, dividers, surface plates, angle plates, scriber, punches, sarface gauge, types care and maintenance

Marking Tools, calipers, dividers, surface plates, angle plates, scriber, punches, sarface gauge, types care and maintenance :-

फिटर विभागामध्ये वापरली जाणारी मार्किंग टूल्स, प्रकार, वापर, आणि त्यांचे काळजी आणि देखभाल ( care & maintenance)

फिटर विभागात अचूक मोजमाप आणि चिन्हांकन करणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी विविध प्रकारची मार्किंग टूल्स वापरली जातात. या टूल्सच्या साहाय्याने भागांना आवश्यक आकार, आकृती आणि मोजमाप देण्यात येते. यामुळे पुढील प्रक्रिया सुलभ होते आणि उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारते.

Caliper :-

Calipers कैलिपर्स :-

कैलिपर्स हे मोजमाप करण्याचे एक अत्यंत अचूक साधन आहे. याचा वापर मुख्यत्वे छोट्या वस्तूंचे आंतरिक आणि बाह्य व्यास, खोलई इ. मोजण्यासाठी केला जातो. याचे विविध प्रकार असतात, जसे की वर्नियर कैलिपर्स, डिजिटल कैलिपर्स इ.

कैलिपर्सचे प्रकार:
वर्नियर कैलिपर्स: हे सर्वात सामान्य प्रकारचे कैलिपर्स आहे. यामध्ये एक मुख्य स्केल आणि एक वर्नियर स्केल असतो. या दोन्ही स्केलच्या साहाय्याने अत्यंत अचूक मोजमाप केले जाते.

डिजिटल कैलिपर्स: यामध्ये एक LCD स्क्रीन असते ज्यावर मोजमाप थेट अंकांमध्ये दिसून येते. हे वर्नियर कैलिपर्सपेक्षा वापरण्यास अधिक सोपे आहे.

वर्सेट कैलिपर्स: या कैलिपर्सचा वापर विविध प्रकारचे मोजमाप करण्यासाठी केला जातो. यामध्ये एकाच वेळी अनेक प्रकारचे मोजमाप करण्याची सुविधा असते.

कैलिपर्सचे उपयोग:
आंतरिक व्यास मोजणे: नळ्या, छिद्र इ. चा आंतरिक व्यास मोजण्यासाठी.
बाह्य व्यास मोजणे: सिलेंडर, शाफ्ट इ. चा बाह्य व्यास मोजण्यासाठी.
खोलई मोजणे: छिद्राची खोलई मोजण्यासाठी.
उंची मोजणे: छोट्या वस्तूंची उंची मोजण्यासाठी.

कैलिपर्सची काळजी आणि देखभाल:
स्वच्छता: वापरापूर्वी आणि वापरानंतर कैलिपर्स स्वच्छ करा.
तेल लावणे: नियमितपणे कैलिपर्सला तेल लावत राहा.
ठेवणे: कैलिपर्सला सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून ते खराब होणार नाही.
अधिक भार देऊ नका: कैलिपर्सवर अधिक भार देऊ नका.
अचूकता तपासणे: नियमितपणे कैलिपर्सची अचूकता तपासत राहा.

कैलिपर्स वापरण्याची काही टिप्स:
कैलिपर्सला घट्ट पकडा: कैलिपर्सला घट्ट पकडून मोजमाप करा.
कैलिपर्सला समांतर ठेवा: मोजमाप करताना कैलिपर्सला मोजण्याच्या वस्तूच्या समांतर ठेवा.
शून्य करा: वापरापूर्वी कैलिपर्सला शून्य करा.
अनेक वेळा मोजमाप करा: अचूक मोजमापासाठी एकाच वेळी अनेक वेळा मोजमाप करा.

निष्कर्ष:
कैलिपर्स हे एक अत्यंत उपयोगी साधन आहे. याचा वापर अनेक क्षेत्रात केला जातो, जसे की इंजिनिअरिंग, मशीनिंग, इलेक्ट्रॉनिक्स इ. कैलिपर्सची योग्य काळजी घेतली तर ते दीर्घ काळ टिकते आणि अचूक मोजमाप करण्यास मदत करते.

Divider :-

फिटर विभागात वापरला जाणारा डिवाइडर
डिवाइडर हे एक अत्यंत उपयुक्त आणि सार्वत्रिक मोजमाप आणि चिन्हांकन साधन आहे जे फिटर विभागात मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते. याचा उपयोग रेषा काढण्यासाठी, वर्तुळे काढण्यासाठी, समान अंतरावरील बिंदू ठरवण्यासाठी आणि इतर अनेक प्रकारच्या चिन्हांकनासाठी केला जातो.

डिवाइडरचे प्रकार:
सरळ डिवाइडर: हे सर्वात सामान्य प्रकारचे डिवाइडर आहे. यामध्ये दोन धातूच्या पाय असतात जे एकमेकांपासून दूर-जवळ केले जाऊ शकतात.

स्प्रिंग डिवाइडर: यामध्ये एक स्प्रिंग असतो जो दोन्ही पाय एकमेकांना आकर्षित करतो. यामुळे मोजमाप अधिक स्थिर राहते.

लॉकिंग डिवाइडर: यामध्ये एक लॉकिंग यंत्रणा असते ज्यामुळे मोजमाप सेट केल्यानंतर ते बदलत नाही.

डिवाइडरचे उपयोग:
वर्तुळे काढणे: डिवाइडरच्या दोन्ही पाय एकमेकांपासून निश्चित अंतर ठेवून वर्तुळे काढली जातात.
समान अंतरावरील बिंदू ठरवणे: एका रेषेवर समान अंतरावरील बिंदू ठरवण्यासाठी डिवाइडरचा वापर केला जातो.
आकार काढणे: छोट्या आकारांना मोजून आणि डिवाइडरच्या साहाय्याने त्याच आकाराचे भाग काढले जातात.
रेषा काढणे: सरळ रेषा काढण्यासाठी डिवाइडरचा वापर केला जातो.

डिवाइडरची काळजी आणि देखभाल:
स्वच्छता: वापरापूर्वी आणि वापरानंतर डिवाइडर स्वच्छ करा.
तेल लावणे: नियमितपणे डिवाइडरला तेल लावत राहा.
ठेवणे: डिवाइडरला सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून ते खराब होणार नाही.
अधिक भार देऊ नका: डिवाइडरवर अधिक भार देऊ नका.
अचूकता तपासणे: नियमितपणे डिवाइडरची अचूकता तपासत राहा.

डिवाइडर वापरण्याची काही टिप्स:
डिवाइडरला घट्ट पकडा: डिवाइडरला घट्ट पकडून मोजमाप करा.
डिवाइडरला समांतर ठेवा: मोजमाप करताना डिवाइडरला मोजण्याच्या वस्तूच्या समांतर ठेवा.
अनेक वेळा मोजमाप करा: अचूक मोजमापासाठी एकाच वेळी अनेक वेळा मोजमाप करा.

निष्कर्ष:
डिवाइडर हे एक अत्यंत बहुमुखी साधन आहे जे फिटर विभागात अनेक कामांसाठी वापरले जाते. याची योग्य काळजी घेतली तर ते दीर्घ काळ टिकते आणि अचूक मोजमाप करण्यास मदत करते.

Surfaces Plate :-
फिटर विभागात वापरला जाणारा सरफेस प्लेट
सरफेस प्लेट हे फिटर विभागात अत्यंत महत्त्वाचे एक साधन आहे. याचा वापर अचूक मोजमाप करण्यासाठी, छोट्या वस्तूंची पातळी तपासण्यासाठी आणि इतर अनेक प्रकारच्या कामकाजासाठी केला जातो.

Surface Plate :-

सरफेस प्लेट काय आहे?
सरफेस प्लेट हे एक सपाट, अत्यंत अचूकपणे बनवलेले लोखंडी किंवा ग्रेनाइटचे प्लेट असते. याच्या पृष्ठभागाची चिकट पातळी इतकी उच्च असते की त्यावर ठेवलेली कोणतीही वस्तू त्याच्याशी पूर्णपणे संपर्क साधते. यामुळे अचूक मोजमाप करणे शक्य होते.

सरफेस प्लेटचे प्रकार:
लोखंडी सरफेस प्लेट: हे सर्वात सामान्य प्रकारचे सरफेस प्लेट आहे. याची किंमत कमी असते आणि याचा वापर सामान्य कामांसाठी केला जातो.
ग्रेनाइट सरफेस प्लेट: हे लोखंडी सरफेस प्लेटपेक्षा अधिक अचूक असते. याची किंमत अधिक असते आणि याचा वापर अत्यंत अचूक मोजमापासाठी केला जातो.
कॅस्ट आयरन सरफेस प्लेट: याचा वापर मोठ्या आणि भारी वस्तूंची पातळी तपासण्यासाठी केला जातो.

सरफेस प्लेटचे उपयोग:
मोजमाप: छोट्या वस्तूंची उंची, लांबी आणि रुंदी मोजण्यासाठी.
पातळी तपासणे: वस्तूची पातळी तपासण्यासाठी.
चिन्हांकन: वस्तूवर चिन्हे काढण्यासाठी.
संरेखन: दोन वस्तूंना एकमेकांशी संरेखित करण्यासाठी.

सरफेस प्लेटची काळजी आणि देखभाल:
स्वच्छता: वापरापूर्वी आणि वापरानंतर सरफेस प्लेट स्वच्छ करा.
तेल लावणे: नियमितपणे सरफेस प्लेटला तेल लावत राहा.
ठेवणे: सरफेस प्लेटला सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून त्याच्यावर कोणतीही खरच पडणार नाही.
अधिक भार देऊ नका: सरफेस प्लेटवर अधिक भार देऊ नका.
अचूकता तपासणे: नियमितपणे सरफेस प्लेटची अचूकता तपासत राहा.

निष्कर्ष:
सरफेस प्लेट हे फिटर विभागात अत्यंत महत्त्वाचे एक साधन आहे. याचा वापर अचूक मोजमाप करण्यासाठी आणि इतर अनेक प्रकारच्या कामांसाठी केला जातो. याची योग्य काळजी घेतली तर ते दीर्घ काळ टिकते आणि अचूक मोजमाप करण्यास मदत करते.

Angle Plate :-

फिटर विभागात वापरला जाणारा ॲंगल प्लेट
ॲंगल प्लेट हे एक महत्त्वाचे फिटिंग उपकरण आहे जे फिटर विभागात मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते. हे एक सपाट, आयताकार प्लेट असते ज्याच्या एका किंवा अधिक बाजूंना काटकोन किंवा इतर विशिष्ट कोनांचे खांबे असतात. या खांबांच्या साहाय्याने वर्कपीसला विशिष्ट कोनात ठेवून काम करणे शक्य होते.

ॲंगल प्लेटचे प्रकार:
सरळ ॲंगल प्लेट: या प्लेटच्या एका बाजूला 90 अंशाचा कोन असतो.
विविध कोनांचे ॲंगल प्लेट: या प्लेटच्या बाजूंना विविध कोनांचे खांबे असतात.
युनिव्हर्सल ॲंगल प्लेट: या प्लेटवर विविध प्रकारचे खांबे असतात ज्यांची जागा बदलली जाऊ शकते.

ॲंगल प्लेटचे उपयोग:
वर्कपीसला विशिष्ट कोनात ठेवणे: वर्कपीसला विशिष्ट कोनात ठेवून ड्रिलिंग, टॅपिंग, मिलिंग इ. काम करण्यासाठी.
वेल्डिंग: वेल्डिंग करताना वर्कपीसला विशिष्ट कोनात ठेवण्यासाठी.
इन्स्पेक्शन: वर्कपीसची अचूकता तपासण्यासाठी.
असेंब्ली: विविध भागांना एकत्र जोडण्यासाठी.

ॲंगल प्लेटची काळजी आणि देखभाल:
स्वच्छता: वापरापूर्वी आणि वापरानंतर ॲंगल प्लेट स्वच्छ करा.
तेल लावणे: नियमितपणे ॲंगल प्लेटला तेल लावत राहा.
ठेवणे: ॲंगल प्लेटला सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून त्याच्यावर कोणतीही खरच पडणार नाही.
अधिक भार देऊ नका: ॲंगल प्लेटवर अधिक भार देऊ नका.

निष्कर्ष:
ॲंगल प्लेट हे फिटर विभागात अत्यंत उपयुक्त एक साधन आहे. याचा वापर विविध प्रकारच्या कामकाजासाठी केला जातो. याची योग्य काळजी घेतली तर ते दीर्घ काळ टिकते आणि अचूक काम करण्यास मदत करते.

Scriber :-

स्क्रायबर म्हणजे काय?

स्क्रायबर हा एक हातचा साधन आहे जो धातुकाम आणि इतर अचूक मोजमाप करण्याच्या कामांमध्ये वापरला जातो. याचा उपयोग वर्कपीस (काम करण्याच्या वस्तू)वर रेषा काढण्यासाठी केला जातो. या रेषांचा उपयोग नंतर कापणे, ड्रिलिंग किंवा इतर मशिनिंग ऑपरेशन्ससाठी मार्गदर्शक म्हणून केला जातो.

स्क्रायबरचे प्रकार:

सरळ स्क्रायबर: हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. यात एक धातूचा टिप असतो जो वर्कपीसवर चिन्ह करण्यासाठी वापरला जातो.

डायमंड टिप स्क्रायबर: हा अधिक अचूक आणि टिकाऊ असतो. याचा उपयोग कठिन धातूंवर चिन्ह करण्यासाठी केला जातो.

इलेक्ट्रॉनिक स्क्रायबर: हा एक आधुनिक प्रकार आहे जो कंप्यूटर-नियंत्रित असतो. याचा उपयोग अत्यंत अचूक चिन्हे करण्यासाठी केला जातो.

स्क्रायबरचा उपयोग:

मोजमाप: वर्कपीसवर मोजमाप करण्यासाठी आणि त्यानुसार रेषा काढण्यासाठी.

कापणे: कापण्याच्या रेषा चिन्हांकित करण्यासाठी.

ड्रिलिंग: ड्रिलिंग होल्सच्या केंद्रबिंदू चिन्हांकित करण्यासाठी.

अन्य मशिनिंग ऑपरेशन्स: इतर मशिनिंग ऑपरेशन्ससाठी मार्गदर्शक म्हणून.

स्क्रायबरची काळजी आणि देखभाल:

साफ सफाई: प्रत्येक वापरा नंतर स्क्रायबर साफ करा. धातूचे टिप्स साफ करण्यासाठी एक मऊ ब्रश आणि हलका साबण वापरा.

तेल लावणे: स्क्रायबरच्या चलतीच्या भागांना नियमितपणे तेल लावून ठेवा.

संग्रह: स्क्रायबरला एका सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून त्याला इजा होऊ नये.

तीक्ष्णता: जर स्क्रायबरची टिप कुंद झाली असेल तर ती तीक्ष्ण करा किंवा बदलून टाका.

स्क्रायबर वापरताना काळजी:

स्क्रायबर हा एक तीक्ष्ण साधन आहे, म्हणून वापरताना काळजी घ्या.

स्क्रायबरचा उपयोग केवळ त्याच्या उद्देशासाठी करा.

स्क्रायबरला जास्त जोर लावू नका.

जर स्क्रायबर योग्यरित्या काम करत नसेल तर त्याचा वापर करू नका.

निष्कर्ष:

स्क्रायबर हा फिटर विभागात एक महत्त्वाचा साधन आहे. योग्य वापर, काळजी आणि देखभालीद्वारे स्क्रायबरची आयुष्यमान वाढवता येते आणि त्याचा अधिक प्रभावीपणे उपयोग करता येतो.

Punches पंच टूल :-

पंच टूल म्हणजे काय?

पंच टूल हा एक हातचा साधन आहे जो धातुकाम आणि इतर अचूक मोजमाप करण्याच्या कामांमध्ये वापरला जातो. याचा उपयोग वर्कपीस (काम करण्याच्या वस्तू)वर छोटे खड्डे किंवा चिन्हे करण्यासाठी केला जातो. हे चिन्ह नंतर ड्रिलिंग, टॅपिंग किंवा इतर मशिनिंग ऑपरेशन्ससाठी मार्गदर्शक म्हणून काम करतात.

पंच टूलचे प्रकार:

सेंटर पंच: हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. याचा उपयोग वर्कपीसच्या केंद्रबिंदू चिन्हांकित करण्यासाठी केला जातो.

आवर्त पंच: याचा उपयोग वर्कपीसवर एकाच आकाराचे अनेक खड्डे करण्यासाठी केला जातो.

डायमंड टिप पंच: हा अधिक अचूक आणि टिकाऊ असतो. याचा उपयोग कठिन धातूंवर चिन्ह करण्यासाठी केला जातो.

पंच टूलचा उपयोग:

ड्रिलिंग: ड्रिलिंग होल्सच्या केंद्रबिंदू चिन्हांकित करण्यासाठी.

टॅपिंग: थ्रेड कापण्याच्या ठिकाणी चिन्हे करण्यासाठी.

अन्य मशिनिंग ऑपरेशन्स: इतर मशिनिंग ऑपरेशन्ससाठी मार्गदर्शक म्हणून.

मार्किंग: वर्कपीसवर छोटे चिन्ह करण्यासाठी.

पंच टूलची काळजी आणि देखभाल:

साफ सफाई: प्रत्येक वापरा नंतर पंच टूल साफ करा. धातूचे टिप्स साफ करण्यासाठी एक मऊ ब्रश आणि हलका साबण वापरा.

तेल लावणे: पंच टूलच्या चलतीच्या भागांना नियमितपणे तेल लावून ठेवा.

संग्रह: पंच टूलला एका सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून त्याला इजा होऊ नये.

तीक्ष्णता: जर पंच टूलची टिप कुंद झाली असेल तर ती तीक्ष्ण करा किंवा बदलून टाका.

पंच टूल वापरताना काळजी:

पंच टूल हा एक तीक्ष्ण साधन आहे, म्हणून वापरताना काळजी घ्या.

पंच टूलचा उपयोग केवळ त्याच्या उद्देशासाठी करा.

पंच टूलला जास्त जोर लावू नका.

जर पंच टूल योग्यरित्या काम करत नसेल तर त्याचा वापर करू नका.

निष्कर्ष:

पंच टूल हा फिटर विभागात एक महत्त्वाचा साधन आहे. योग्य वापर, काळजी आणि देखभालीद्वारे पंच टूलची आयुष्यमान वाढवता येते आणि त्याचा अधिक प्रभावीपणे उपयोग करता येतो.

Surface Gauge सरफेस गेज :-

सरफेस गेज म्हणजे काय?

सरफेस गेज हा एक अचूक मोजमाप करण्याचे साधन आहे जे फिटर विभागात मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते. याचा उपयोग वर्कपीसच्या पृष्ठभागाची उंची, खोली किंवा कोणत्याही बिंदूचे अंतर मोजण्यासाठी केला जातो. सरफेस गेजला एक बेस, एक स्क्रॉल आणि एक स्क्राइबर असतो. बेस हा एक स्थिर भाग असतो, स्क्रॉल हा एक चलतीचा भाग असतो ज्यावर मोजमाप शक्य होते आणि स्क्राइबर हा एक तीक्ष्ण टिप असतो जो वर्कपीसवर चिन्ह करण्यासाठी वापरला जातो.

सरफेस गेजचे प्रकार:

स्टँडर्ड सरफेस गेज: हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. याचा उपयोग विविध प्रकारच्या मोजमापांसाठी केला जातो.

डिजिटल सरफेस गेज: यात एक डिजिटल डिस्प्ले असतो जो मोजमाप अत्यंत अचूकपणे दाखवतो.

इलेक्ट्रॉनिक सरफेस गेज: हा एक आधुनिक प्रकार आहे जो कंप्यूटर-नियंत्रित असतो. याचा उपयोग अत्यंत अचूक मोजमापांसाठी केला जातो.

सरफेस गेजचा उपयोग:

उंची मोजणे: वर्कपीसच्या पृष्ठभागाची उंची मोजण्यासाठी.

खोली मोजणे: वर्कपीसच्या खोली मोजण्यासाठी.

अंतर मोजणे: वर्कपीसच्या दोन बिंदूंमधील अंतर मोजण्यासाठी.

समांतरता तपासणे: दोन पृष्ठभाग समांतर आहेत की नाही हे तपासण्यासाठी.

लंबवर्तुळता तपासणे: एक पृष्ठभाग दुसर्‍या पृष्ठभागाशी लंबवत आहे की नाही हे तपासण्यासाठी.

सरफेस गेजची काळजी आणि देखभाल:

साफ सफाई: प्रत्येक वापरा नंतर सरफेस गेज साफ करा. धातूचे भाग साफ करण्यासाठी एक मऊ ब्रश आणि हलका साबण वापरा.

तेल लावणे: सरफेस गेजच्या चलतीच्या भागांना नियमितपणे तेल लावून ठेवा.

संग्रह: सरफेस गेजला एका सुरक्षित ठिकाणी ठेवा जेणेकरून त्याला इजा होऊ नये.

तीक्ष्णता: जर स्क्राइबरची टिप कुंद झाली असेल तर ती तीक्ष्ण करा किंवा बदलून टाका.

सरफेस गेज वापरताना काळजी:

सरफेस गेज हा एक अचूक साधन आहे, म्हणून वापरताना काळजी घ्या.

सरफेस गेजचा उपयोग केवळ त्याच्या उद्देशासाठी करा.

सरफेस गेजला जास्त जोर लावू नका.

जर सरफेस गेज योग्यरित्या काम करत नसेल तर त्याचा वापर करू नका.

निष्कर्ष:

सरफेस गेज हा फिटर विभागात एक महत्त्वाचा साधन आहे. योग्य वापर, काळजी आणि देखभालीद्वारे सरफेस गेजची आयुष्यमान वाढवता येते आणि त्याचा अधिक प्रभावीपणे उपयोग करता येतो.