Practical No. 26

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
प्रात्यक्षिक क्र. २६: Identify the types of sheets used for folding, notching, wiring and hemming operations.
(फोल्डिंग, नॉचिंग, वायरिंग आणि हेमिंग प्रक्रियेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या पत्र्यांचे प्रकार ओळखणे.)

१. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical)
1.1 शीट मेटल कामात वापरल्या जाणाऱ्या विविध प्रकारच्या पत्र्यांची (Metal Sheets) ओळख करून घेणे.
1.2 पत्र्यावर केल्या जाणाऱ्या फोल्डिंग (Folding), नॉचिंग (Notching), वायरिंग (Wiring) आणि हेमिंग (Hemming) या प्रक्रियांचे महत्त्व आणि त्यांचे प्रकार समजून घेणे.
1.3 विशिष्ट कामासाठी योग्य पत्रा आणि प्रक्रियेची निवड करण्याचे ज्ञान मिळवणे.

आकृती :-
3. कार्यपद्धती (Procedure)
3.1 पत्र्यांची ओळख: 
उपलब्ध असलेल्या पत्र्यांचे त्यांच्या रंगावरून आणि गुणधर्मावरून वर्गीकरण करा (उदा. पांढरट-करडा म्हणजे G.I. शीट, लालसर म्हणजे कॉपर).
3.2 जाडी मोजणे: SWG गेजचा वापर करून प्रत्येक पत्र्याची जाडी तपासा. पातळ पत्रे (उदा. 24-26 Gauge) हे हेमिंग आणि वायरिंगसाठी अधिक सोपे असतात.
3.3 प्रक्रिया समजून घेणे:
3.3.1 फोल्डिंग: पत्र्याला विशिष्ट कोनात वाकवण्याची प्रक्रिया पहा.
3.3.2 नॉचिंग: पत्रा वाकवताना कोपरे एकमेकावर चढू नयेत म्हणून कोपऱ्यात कापलेले विविध आकार (V-notch, Square notch) तपासा.
3.3.3 हेमिंग: पत्र्याची तीक्ष्ण कडा सुरक्षित आणि मजबूत करण्यासाठी ती दुमडण्याची पद्धत अभ्यासा.
3.3.4 वायरिंग: पत्रा दुमडताना त्यात तार (Wire) घालून कडा अधिक मजबूत कशी केली जाते, याचे निरीक्षण करा.
५. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained)
या प्रात्यक्षिकातून खालील ५ महत्त्वाची तांत्रिक कौशल्ये प्राप्त झाली:
5.1 पत्रा ओळखण्याचे कौशल्य (Sheet Identification Skill): 
विविध धातूंचे पत्रे (GI, Al, Brass) त्यांच्या बाह्य स्वरूपावरून अचूकपणे ओळखण्याचे कौशल्य.
5.2 SWG गेज वापरण्याचे कौशल्य (Measurement Skill): 
पत्र्याची जाडी (Gauge Number) मोजण्यासाठी वायर गेजचा अचूक वापर करण्याचे तांत्रिक ज्ञान.
5.3 नॉच निवडण्याचे कौशल्य (Notch Selection Skill): 
जॉबच्या आकारानुसार कोणता नॉच (उदा. कोपऱ्यात 90∘ साठी Square notch) योग्य आहे, हे निवडण्याचे कौशल्य.
5.4 हेमिंग प्रकारांची ओळख (Hemming Recognition Skill): 
'सिंगल हेम' आणि 'डबल हेम' मधील फरक ओळखून गरजेनुसार त्यांची निवड करण्याचे कौशल्य.
5.5 डिझाइन समजून घेण्याचे कौशल्य (Layout Logic Skill): 
वायरिंग किंवा हेमिंगसाठी पत्र्याच्या मूळ मापात किती 'अलोन्स' (Allowance) सोडावा लागतो, हे समजून घेण्याचे गणितीय कौशल्य.

६. प्राप्त निष्कर्ष (Conclusion)
या प्रात्यक्षिकाद्वारे शीट मेटल कामातील मूलभूत प्रक्रियांची तांत्रिक माहिती मिळाली. पत्र्याच्या कडा कशा सुरक्षित (Hemming) कराव्यात आणि कशा मजबूत (Wiring) कराव्यात, हे प्रत्यक्ष पाहिल्यामुळे कामाची गुणवत्ता वाढवण्यासाठी या प्रक्रियांचे महत्त्व स्पष्ट झाले.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more