Practical No. 27

Practical Name 27: Identify the allowances and uses of sheets for folding, notching, wiring and hemming operations (04 hrs)

प्रात्यक्षिक क्र. २७: फोल्डिंग, नॉचिंग, वायरिंग आणि हेमिंग प्रक्रियेसाठी अलोन्सेस (Allowances) आणि पत्र्यांचे उपयोग ओळखणे.

१. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical)

शीट मेटल कामात अचूक माप मिळवण्यासाठी लागणाऱ्या अलोन्सेस (Allowances) ची माहिती करून घेणे.

फोल्डिंग, नॉचिंग, वायरिंग आणि हेमिंग करताना पत्र्याच्या मूळ लांबीमध्ये किती जास्तीचे माप सोडावे लागते, याचा अभ्यास करणे.

विविध अलोन्सेसचे प्रत्यक्ष उपयोजन आणि महत्त्व समजून घेणे.

आकृती :-

३. अलोन्स म्हणजे काय? (What is Allowance?)

जेव्हा आपण पत्रा वाकवतो (Fold), दुमडतो (Hem) किंवा त्यात तार घालतो (Wiring), तेव्हा पत्र्याचा काही भाग त्या प्रक्रियेत वापरला जातो, ज्यामुळे जॉबची मूळ लांबी कमी होते. हे कमी होणारे माप भरून काढण्यासाठी जे जास्तीचे माप मार्किंगमध्ये वाढवून दिले जाते, त्याला 'अलोन्स' (Allowance) म्हणतात.

५. कार्यपद्धती (Procedure)

अभ्यास: दिलेल्या जॉबच्या ड्रॉईंगचे निरीक्षण करा आणि त्यात कोणत्या प्रकारची कडा (Hem किंवा Wiring) आहे ते ओळखा.

गणना: पत्र्याच्या जाडीनुसार (t) आणि तारेच्या व्यासानुसार (d) आवश्यक असलेल्या अलोन्सची सूत्र वापरून गणना करा.

मार्किंग: मूळ मापावर (Net size) अलोन्सचे माप मिळवून 'ग्रॉस साईज' (Gross size) निश्चित करा आणि पत्र्यावर स्क्रायबरने मार्किंग करा.

प्रक्रिया: मार्किंगप्रमाणे पत्रा कापून (Notching) त्यावर फोल्डिंग किंवा हेमिंगची प्रक्रिया करा.

तपासणी: प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर तयार झालेला जॉब मूळ मापाप्रमाणे (Standard size) आला आहे का, याची स्टील रूलने खात्री करा.

६. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained)

या प्रात्यक्षिकातून खालील ५ महत्त्वाची तांत्रिक कौशल्ये प्राप्त झाली:

गणितीय गणना कौशल्य (Mathematical Calculation Skill): विविध प्रक्रियांच्या सूत्रांनुसार (उदा. 2.5×d) अचूक अलोन्स काढण्याचे गणितीय कौशल्य.

अचूक ले-आउट कौशल्य (Precision Layout Skill): मूळ मापात अलोन्स मिळवून पत्र्यावर अचूक मार्किंग करण्याची क्षमता.

मटेरिअल इकॉनॉमी (Material Economy Skill): अलोन्सचे अचूक ज्ञान असल्याने पत्रा वाया न घालवता (Zero wastage) अचूक मापाचा जॉब तयार करण्याचे कौशल्य.

ताकदीचा अंदाज (Strength Assessment Skill): कोणत्या अलोन्समुळे सांधा किंवा कडा किती मजबूत होईल, याचे तांत्रिक विश्लेषण करण्याचे कौशल्य.

गुणवत्ता नियंत्रण (Quality Control Skill): प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर अंतिम जॉबच्या मापांची पडताळणी करून त्रुटी शोधण्याचे कौशल्य.

७. प्राप्त निष्कर्ष (Conclusion)

या प्रात्यक्षिकाद्वारे शीट मेटल कामात 'अलोन्स'चे महत्त्व समजले. योग्य अलोन्स न घेतल्यास तयार होणारा जॉब लहान किंवा मोठा होऊ शकतो. अचूक अलोन्समुळे फिनिशिंग चांगले मिळते आणि जॉब ड्रॉईंगप्रमाणे तयार होतो, हे तांत्रिकदृष्ट्या सिद्ध झाले.