Lesson Name: 09. Vice Specification (व्हाईस स्पेसिफिकेशन)

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Lesson Name: 09. Vice Specification (व्हाईस स्पेसिफिकेशन)
१. व्याख्या (Definition):
'व्हाईस' (Vice) हे एक वर्कशॉपमधील सर्वात महत्त्वाचे 'पकडणारे साधन' (Holding Device) आहे. वर्कपीस किंवा जॉबवर फाईलिंग (Filing), हॅक्सॉईंग (Hacksawing), थ्रेडिंग (Threading) किंवा चिपींग (Chipping) यांसारख्या क्रिया करताना त्याला घट्ट पकडून ठेवण्यासाठी व्हाईसचा वापर केला जातो.

२. ५ मुख्य उद्दिष्टे (5 Objectives):
१. विविध प्रकारच्या 'व्हाईस'ची आणि त्यांच्या रचनेची ओळख करून घेणे.
२. व्हाईसचा आकार (Specification) कशावरून ठरवला जातो, हे समजून घेणे.
३. विविध कामांसाठी योग्य व्हाईसची निवड करण्यास शिकणे.
४. व्हाईसचे विविध भाग (उदा. Fixed Jaw, Movable Jaw, Spindle) आणि त्यांच्या कार्याची माहिती मिळवणे.
५. व्हाईसची योग्य निगा आणि देखभाल (Maintenance) करण्याची पद्धत शिकणे.

३. प्रकार (Types):
मुख्यतः वर्कशॉपमध्ये खालील प्रकारचे व्हाईस वापरले जातात:

बेंच व्हाईस (Bench Vice): जो वर्कबेंचवर बसवला जातो. याला 'इंजिनिअर्स व्हाईस' असेही म्हणतात.

पाईप व्हाईस (Pipe Vice): गोल पाईप किंवा रॉड पकडण्यासाठी वापरला जातो.

लेग व्हाईस (Leg Vice): फोर्जिंग शॉपमध्ये गरम जॉबवर हातोड्याने काम करताना याचा वापर होतो.

मशीन व्हाईस (Machine Vice): ड्रिलिंग किंवा मिलिंग मशीनच्या टेबलवर जॉब पकडण्यासाठी वापरला जातो.

हँड व्हाईस (Hand Vice): लहान जॉब हाताने धरून काम करण्यासाठी याचा वापर होतो.

पिन व्हाईस (Pin Vice): अतिशय बारीक तारा किंवा पिन्स पकडण्यासाठी वापरला जातो.

४. ५ महत्त्वाची कौशल्ये (5 Skills):
१. माउंटिंग कौशल्य: व्हाईसला वर्कबेंचवर योग्य उंचीवर (सहसा कारागिराच्या कोपराच्या उंचीवर) बसवणे.
२. ग्रिपिंग तंत्र: जॉबला जबड्यांमध्ये योग्य दाबाने आणि मध्यभागी पकडण्याचे कौशल्य.
३. सॉफ्ट जॉ वापरणे: पॉलिश केलेल्या किंवा तयार जॉबवर स्क्रॅच पडू नये म्हणून 'ॲल्युमिनियम' किंवा 'कॉपर'चे जॉ कव्हर्स वापरणे.
४. देखभाल कौशल्य: व्हाईसच्या स्पिंडल आणि बॉक्स नटला नियमित वंगण (Greasing) करणे.
५. पोश्चर (Posture): व्हाईसवर काम करताना शरीराची स्थिती (Body Position) योग्य ठेवणे.

५. उपकरणांची सुरक्षा (Safety about Lesson - Machine/Tools):
१. व्हाईसच्या हँडलवर कधीही हातोड्याने (Hammer) प्रहार करू नका.
२. हँडल फिरवण्यासाठी अतिरिक्त पाईपचा वापर करू नका, यामुळे स्पिंडलचे थ्रेड खराब होऊ शकतात.
३. व्हाईसचे जबडे (Jaws) नेहमी स्वच्छ ठेवा; त्यावर धातूचे तुकडे (Chips) साचू देऊ नका.
४. कामाच्या शेवटी दोन्ही जबड्यांमध्ये थोडे अंतर ठेवून व्हाईस मोकळा सोडा, ते पूर्णपणे एकमेकांना चिकटवून ठेवू नका.
५. व्हाईसचा स्पिंडल कोरडा पडू देऊ नका, त्यावर ऑईलिंग करत राहा.

६. वैयक्तिक सुरक्षा (Safety about Self Care):
१. व्हाईसमध्ये जॉब पकडताना आपली बोटे Fixed आणि Movable Jaw च्या मध्ये येणार नाहीत, याची काळजी घ्या.
२. फाईलिंग करताना जॉब व्हाईसबाहेर जास्त उंच ठेवू नका, अन्यथा तो थरथरेल आणि हाताला झटका बसू शकतो.
३. जॉब अचानक ढिला होऊन पायावर पडणार नाही, याची खात्री करा.
४. धारदार कडा असलेले जॉब हाताळताना हातमोजे वापरा.
५. कामाच्या ठिकाणी जमिनीवर तेल किंवा चिप्स पडलेले नसावेत, जेणेकरून पाय घसरणार नाही.

७. इतर आवश्यक माहिती (Other Essentials):
स्पेसिफिकेशन (Specification): व्हाईसचा आकार त्याच्या 'जबड्याच्या रुंदीवरून' (Width of Jaws) ठरवला जातो. (उदा. ५० मिमी, ७५ मिमी, १०० मिमी, १५० मिमी इत्यादी).

मटेरियल: व्हाईसची बॉडी 'कास्ट आयर्न' (Cast Iron) पासून बनलेली असते, तर जबड्यांवरील प्लेट्स 'टूल स्टील' पासून बनवल्या जातात.

८. इतिहास (History):
प्राचीन काळी लाकडी पकड किंवा पाचर (Wedges) वापरून जॉब धरला जात असे. १६ व्या शतकात लोखंडी स्क्रू असलेल्या व्हाईसचा शोध लागला. १७ व्या शतकात ब्रिटनमध्ये आधुनिक 'बेंच व्हाईस' विकसित झाले. औद्योगिक क्रांतीनंतर वेगाने काम करण्यासाठी हायड्रोलिक आणि न्यूमॅटिक (हवेवर चालणारे) व्हाईस अस्तित्वात आले.


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more