Practical No. 37

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
प्रात्यक्षिक क्र. ३७: लाकूडकाम मशिनरींच्या स्पेसिफिकेशन्स आणि उपयोगांची ओळख 
Familiar on specifications and uses of woodworking machine)

१. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical)
सुतारकाम कार्यशाळेत वापरल्या जाणाऱ्या विविध मशिनरींचे (उदा. सरक्युलर सॉ, बँड सॉ, प्लॅनर) तांत्रिक भाग आणि त्यांची वैशिष्ट्ये (Specifications) समजून घेणे.
प्रत्येक मशीनची कार्यक्षमता, क्षमता आणि सुतारकामातील त्यांचा अचूक उपयोग ओळखणे.
आकृती :-


२. तयारी (Preparation)
मशिनरींच्या आसपासची जागा स्वच्छ करणे जेणेकरून हालचाल करणे सोपे जाईल.
मशिनरींवरील धूळ आणि लाकडाचा भुसा काढून टाकला आहे, याची खात्री करणे जेणेकरून 'नेमप्लेट्स' स्पष्ट वाचता येतील.
मशिनरींचा विद्युत पुरवठा (Power Supply) आणि अर्थिंग तपासणे.

३. साधने आणि उपकरणे (Tools & Equipment)
मशिनरी: सरक्युलर सॉ (Circular Saw), बँड सॉ (Band Saw), थिकनेस प्लॅनर (Thickness Planer), वुड लेथ मशीन (Wood Lathe).
मापन साधने: स्टील रूल, मेजरिंग टेप, व्हर्नियर कॅलिपर (ब्लेडची जाडी/व्यास मोजण्यासाठी).
मॅन्युअल्स: मशिनरींचे 'ऑपरेशन मॅन्युअल' किंवा तांत्रिक माहितीचे चार्ट्स.

४. कच्चा माल (Raw Material)
लाकडी फळ्या किंवा ब्लॉक्स (मशिनरींचा प्रत्यक्ष वापर आणि कटिंगचा दर्जा पाहण्यासाठी).
कापण्यासाठी वापरले जाणारे विविध प्रकारचे ब्लेड्स (नमुन्यासाठी).

५. इतर आवश्यकता (Other Requirements)
मशिनरींच्या नेमप्लेट्सवरून माहिती टिपण्यासाठी वही आणि पेन.
मशिनरींच्या फिरणाऱ्या भागांसाठी लागणारे वंगण (Lubricants/Grease).
मशिनरींचे स्पेसिफिकेशन समजून घेण्यासाठी तांत्रिक डेटा शीट.

६. सुरक्षा (Safety)
PPE वापर: 
डोळ्यांच्या सुरक्षेसाठी सेफ्टी गॉगल्स आणि कानांसाठी इअर प्लग्जचा वापर अनिवार्य आहे.
कपड्यांची काळजी: 
मशीनजवळ काम करताना ढगळ कपडे, लांब बाह्यांचे शर्ट किंवा गळ्यात स्कार्फ/टाय नसावा.
इमर्जन्सी स्टॉप: 
मशीन सुरू करण्यापूर्वी 'इमर्जन्सी स्टॉप' बटण कुठे आहे, याची खात्री करा.
गार्ड्स: 
मशीनचे सर्व सुरक्षा गार्ड्स (Guards) योग्य स्थितीत आणि जागेवर असावेत.

७. कृती / कार्यपद्धती (Procedure)
मशिनरी ओळख: 
कार्यशाळेतील प्रत्येक मशीन ओळखा आणि तिच्या मुख्य भागांचे (उदा. बेड, टेबल, ब्लेड, मोटर) निरीक्षण करा.
नेमप्लेट वाचन: 
मशीनवर असलेल्या धातूच्या प्लेटवरील माहिती (उदा. मोटरची पावर-HP, व्होल्टेज, RPM) टिपून घ्या.
क्षमता मोजणी: 
मशीनची जास्तीत जास्त कापण्याची क्षमता (Capacity) मोजा. उदा. सरक्युलर सॉ ब्लेडचा व्यास किंवा बँड सॉमधील दोन व्हील्समधील अंतर.
कंट्रोल सेटिंग: 
मशिनचे स्टार्ट-स्टॉप बटण, स्पीड कंट्रोल लिव्हर आणि डेप्थ ॲडजस्टमेंट हँडल कसे कार्य करतात, हे समजून घ्या.
उपयोग अभ्यास: 
प्रत्येक मशीन कोणत्या प्रकारच्या कापणीसाठी (सरळ, वक्र किंवा रंधा मारण्यासाठी) वापरली जाते, याचे निरीक्षण करा.

८. दक्षता (Precautions)
मशीन चालू असताना कधीही तिचे सेटिंग किंवा ॲडजस्टमेंट करण्याचा प्रयत्न करू नका.
मशीन पूर्णपणे थांबल्याशिवाय तिच्या फिरणाऱ्या भागांजवळ हात नेऊ नका.
मशिनरींच्या मोटरवर जास्त लोड येणार नाही, याची काळजी घ्या.

१०. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained)
१. स्पेसिफिकेशन वाचन: 
मशिनरींच्या नेमप्लेटवरून तांत्रिक माहिती (HP, RPM, Phase) अचूकपणे वाचण्याचे आणि समजून घेण्याचे कौशल्य.
२. मशिनरी निवड: 
जॉबच्या आकारानुसार आणि कामाच्या प्रकारानुसार कोणती मशीन वापरावी, हे ठरवण्याचे तांत्रिक भान.
३. क्षमता मोजणी: 
मापन साधने वापरून मशीनची जास्तीत जास्त कार्यक्षमता (उदा. जास्तीत जास्त किती रुंद फळी रंधली जाऊ शकते) मोजण्याचे कौशल्य.
४. सुरक्षा तपासणी: 
मशीन सुरू करण्यापूर्वी तिची सुरक्षितता (गार्ड्स, बेल्ट टेंशन) स्वतःहून तपासण्याचे कौशल्य.
५. देखभाल ओळख: 
मशिनरींच्या कोणत्या भागाला ऑईलिंग किंवा ग्रीसिंगची गरज आहे, हे ओळखून देखभालीचे महत्त्व समजण्याचे कौशल्य.

११. निष्कर्ष (Conclusion)
या प्रात्यक्षिकाद्वारे असे स्पष्ट झाले की, लाकूडकाम मशिनरींच्या स्पेसिफिकेशन्सची (Specifications) माहिती असल्यास कामाचे नियोजन करणे सोपे जाते. योग्य मशिनचा वापर केल्यामुळे श्रमाची बचत होते, अचूकता वाढते आणि फर्निचर कामाचा दर्जा सुधारतो.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more