Lesson Name :- 82. Edge Preparation for Arc (आर्क वेल्डिंगसाठी कडांची तयारी).

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Lesson Name :- 82. Edge Preparation for Arc (आर्क वेल्डिंगसाठी कडांची तयारी)

Diagram of related lesson :-
Definition (व्याख्या):
दोन धातूंचे तुकडे एकमेकांना जोडण्यापूर्वी, त्यांच्या कडांना (Edges) विशिष्ट आकार देणे किंवा घासणे, जेणेकरून वेल्डिंगचा धातू शेवटपर्यंत (Root पर्यंत) पोहचून मजबूत सांधा तयार होईल, या प्रक्रियेला 'एज प्रिपरेशन' (Edge Preparation) असे म्हणतात.

Objectives (मुख्य उद्दिष्टे):
१. वेल्डिंग करताना पूर्ण 'पेनिट्रेशन' (Penetration) मिळवणे.
२. जाड धातूच्या प्लेट्समध्ये वेल्डिंगचा धातू व्यवस्थित भरला जाईल याची खात्री करणे.
३. वेल्डिंगच्या सांध्याची मजबूती (Strength) वाढवणे.
४. वेल्डिंगमधील दोष (उदा. Lack of Fusion) कमी करणे.
५. वेल्डिंगसाठी लागणारा वेळ आणि इलेक्ट्रोडचा खप यांचे नियोजन करणे.

पाच महत्त्वाच्या उद्दिष्टांचे सविस्तर स्पष्टीकरण खालीलप्रमाणे आहे:
१. गॅस वेल्डिंग प्रक्रियेचे कार्यतत्व (Working Principle)
गॅस वेल्डिंग हे 'थर्मल फ्युजन' (Thermal Fusion) तत्त्वावर काम करते.
1.1 यामध्ये ऑक्सिजन आणि इंधन वायू (प्रामुख्याने ॲसिटिलीन) यांचे मिश्रण टॉर्चच्या मदतीने जाळले जाते.
1.2 यामुळे निर्माण होणारी प्रखर ज्योत (Flame) धातूच्या कडांना त्यांच्या द्रवणांकापर्यंत (Melting Point) तापवते.
1.3 जेव्हा धातू वितळू लागतो, तेव्हा त्यात आवश्यकतेनुसार फिलर रॉड वितळवून टाकला जातो. हे सर्व एकत्र मिळून एक एकजीव आणि मजबूत सांधा तयार होतो.

२. गॅस वेल्डिंग संचाची (Setup) ओळख
गॅस वेल्डिंगसाठी खालील प्रमुख उपकरणांची आवश्यकता असते:
ऑक्सिजन सिलिंडर (काळा): ऑक्सिजन साठवण्यासाठी.
ॲसिटिलीन सिलिंडर (मरून/लाल): इंधन वायू साठवण्यासाठी.
प्रेशर रेग्युलेटर: सिलिंडरमधील उच्च दाब कमी करून कामासाठी योग्य दाबात बदलण्यासाठी.
होस पाईप्स (Hose Pipes): वायू टॉर्चपर्यंत पोहोचवण्यासाठी (ऑक्सिजनसाठी निळा/काळा आणि ॲसिटिलीनसाठी लाल रंगाचा पाईप).
वेल्डिंग टॉर्च: वायूंचे मिश्रण करून ज्योत तयार करण्यासाठी.
स्पार्क लायटर: टॉर्च पेटवण्यासाठी.

३. 'लेफ्टवर्ड' आणि 'राईटवर्ड' पद्धतीमधील फरक
४. फिलर रॉड (Filler Rod) आणि फ्लक्स (Flux) चा वापर
    फिलर रॉड: वेल्डिंगच्या सांध्यामध्ये रिकामी जागा भरण्यासाठी आणि सांध्याला मजबुती देण्यासाठी अतिरिक्त धातू म्हणून याचा वापर होतो. हा शक्यतो ज्या धातूचे वेल्डिंग करायचे आहे, त्याच धातूचा असावा.
    फ्लक्स: वेल्डिंग करताना धातूवर 'ऑक्साईड'चा थर जमा होऊ नये म्हणून फ्लक्स वापरला जातो. हे पावडर किंवा पेस्टच्या स्वरूपात असते. फ्लक्समुळे वितळलेला धातू स्वच्छ राहतो आणि वेल्डिंगमध्ये कचरा (Slag) अडकत नाही.

५. टॉर्च आणि फिलर रॉडचा योग्य कोन (Angle)
वेल्डिंग करताना कोन राखणे खूप महत्त्वाचे आहे जेणेकरून उष्णता योग्य ठिकाणी मिळेल:
    लेफ्टवर्ड वेल्डिंगसाठी:
टॉर्चचा कोन: ६०° ते ७०° (वेल्डिंग रेषेशी).
फिलर रॉडचा कोन: ३०° ते ४०° (वेल्डिंग रेषेशी).
    राईटवर्ड वेल्डिंगसाठी:
टॉर्चचा कोन: ४०° ते ५०°.
फिलर रॉडचा कोन: ३०° ते ४०°.
कोन का राखायचा?
जर टॉर्चचा कोन खूप जास्त असेल तर धातूमध्ये छिद्र पडू शकते (Burn through), आणि जर कोन खूप कमी असेल तर धातू पुरेसा वितळणार नाही (Poor Penetration).

Types (प्रकार):
धातूच्या जाडीनुसार खालील प्रकारचे कडांचे आकार दिले जातात:
१. Square Edge (सपाट कडा): ३ mm ते ५ mm जाडीच्या प्लेटसाठी.
२. Single V-Groove: ५ mm ते १२ mm जाडीच्या प्लेटसाठी.
३. Double V-Groove: १२ mm पेक्षा जास्त जाडीच्या प्लेटसाठी.
४. Single Bevel: जेव्हा एकाच प्लेटची कड तिरकी केली जाते.
५. U-Groove आणि J-Groove: अतिशय जाड आणि खास कामांसाठी.

Skills (आवश्यक कौशल्ये):
१. 'फाईल' (File) किंवा 'ग्राइंडर'च्या सहाय्याने कडांना अचूक कोन (Angle) देणे.
२. दोन प्लेट्समध्ये योग्य 'रूट गॅप' (Root Gap) राखणे.
३. धातूची जाडी पाहून कोणता 'ग्रूव्ह' (Groove) द्यायचा हे ठरवणे.
४. कडांवरील गंज, तेल आणि ग्रीस पूर्णपणे साफ करणे.
५. 'बँकिंग प्लेट' (Backing Plate) चा वापर करून कडा स्थिर ठेवणे.

Safety about lesson (विषयाची सुरक्षा - उपकरणांविषयी):
ग्राइंडिंग मशिन वापरताना 'गार्ड' (Safety Guard) असल्याची खात्री करा.
कडा घासताना निर्माण होणाऱ्या उष्णतेमुळे धातू गरम होतो, तो पकडण्यासाठी नेहमी 'संडाशी' (Tongs) वापरा.
ग्राइंडिंग करताना प्लेट घट्ट 'व्हाइस' (Vice) मध्ये पकडलेली असावी.

Safety about self care (स्वतःची काळजी - वैयक्तिक सुरक्षा):
ग्राइंडिंग करताना डोळ्यांच्या सुरक्षेसाठी 'सेफ्टी गॉगल्स' किंवा 'फेल्ड शील्ड' अनिवार्य आहे.
हातांना इजा होऊ नये म्हणून लेदरचे हातमोजे वापरा.
घासताना उडणाऱ्या ठिणग्यांपासून वाचण्यासाठी एप्रनचा वापर करा.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more