Lesson Name :- 15. Angle Plates (अँगल प्लेट्स)

Lesson Name :- 15. Angle Plates (अँगल प्लेट्स)

Definition (व्याख्या) :-

अँगल प्लेट हे एक 'मार्किंग' आणि 'मशिनिंग' सहायक साधन आहे. यात दोन पृष्ठभाग (Faces) एकमेकांना अचूक ९० अंशाच्या (काटकोन) कोनात जोडलेले असतात. याचा मुख्य उपयोग जॉबला उभा आधार (Vertical Support) देण्यासाठी आणि जॉबला काटकोनात पकडण्यासाठी (Clamping) केला जातो.

5 Objectives ( उद्दिष्टे) :-

१. अँगल प्लेटची रचना आणि त्याचे वर्कशॉपमधील महत्त्व समजून घेणे.

२. विविध प्रकारच्या अँगल प्लेट्स (Plain, Slotted, Swivel) ओळखणे.

३. सरफेस प्लेटवर अँगल प्लेटच्या सहाय्याने जॉब कसा सेट करावा, हे शिकणे.

४. जॉबला सुरक्षितपणे क्लॅम्प (Clamp) करण्याचे तंत्र आत्मसात करणे.

५. अँगल प्लेटची अचूकता टिकवण्यासाठी निगा आणि देखभालीचे नियम समजणे.

आकृती :-

Material (साहित्य) :-

अँगल प्लेट्स प्रामुख्याने क्लोज्ड ग्रेन कास्ट आयर्न (Closed Grained Cast Iron) किंवा स्टील (Steel) पासून बनवलेल्या असतात. कास्ट आयर्नमुळे या प्लेट्स स्थिर राहतात आणि त्यांच्यावर तापमानाचा परिणाम कमी होतो.

Least Count (किमान माप) :-

अँगल प्लेट हे मोजण्याचे साधन नसल्यामुळे याला 'लिस्ट काउंट' नसतो. मात्र, याची अचूकता त्याच्या पृष्ठभागाच्या समतलतेवर (Flatness) आणि काटकोनावर (Squareness) अवलंबून असते. याच्या अचूकतेनुसार दोन ग्रेड असतात:

ग्रेड १ (Grade 1): अधिक अचूक, टूल रूममध्ये वापरली जाते.

ग्रेड २ (Grade 2): सामान्य वर्कशॉपमधील कामांसाठी वापरली जाते.

Working Principle (कार्यकारी तत्व) :-

हे 'काटकोन संदर्भ' (90-degree reference) या तत्त्वावर कार्य करते. जेव्हा ही प्लेट सरफेस प्लेटवर (जी आडवी असते) ठेवली जाते, तेव्हा तिचा दुसरा पृष्ठभाग आपोआप तंतोतंत ९० अंशात उभा राहतो, ज्यामुळे जॉबला उभा आधार मिळतो.

Common Errors (चुका) :-

१. प्लेटच्या तळाशी किंवा सरफेस प्लेटवर धूळ असल्यास कोन अचूक न येणे.

२. जॉब योग्य प्रकारे क्लॅम्प न केल्याने मार्किंग करताना तो सरकणे.

३. खराब झालेल्या किंवा 'बर्स' (Burrs) असलेल्या अँगल प्लेटचा वापर करणे.

४. जड जॉबमुळे प्लेट एका बाजूला झुकणे.

Material & Construction (साहित्य आणि रचना) :-

ही दिसायला साधारणपणे 'L' आकाराची असते. याच्या दोन्ही बाजू एकमेकांना ग्राइंडिंग करून काटकोनात केलेल्या असतात. याला मजबुती देण्यासाठी आणि वाकण्यापासून वाचवण्यासाठी मागील बाजूस 'रिब्स' (Ribs) दिलेल्या असतात. जॉब पकडण्यासाठी यात 'स्लॉट्स' (Slots) पाडलेले असतात.

Types (प्रकार) :-

१. प्लेन अँगल प्लेट (Plain Angle Plate): ही साधी असते, यात स्लॉट्स नसतात. ही लहान कामांसाठी वापरतात.

२. स्लॉटेड अँगल प्लेट (Slotted Angle Plate): यात जॉब पकडण्यासाठी बोल्ट आणि नट बसवण्यासाठी खाचा (Slots) असतात. ही सर्वाधिक वापरली जाते.

३. स्विव्हल बेस अँगल प्लेट (Swivel Base Angle Plate): ही प्लेट कोणत्याही कोनात फिरवता येते.

४. बॉक्स अँगल प्लेट (Box Angle Plate): ही पेटीसारखी असते, जिच्या सर्व सहा बाजू एकमेकांना काटकोनात असतात.

Skills ( कौशल्ये) :-

१. स्वच्छता: वापरण्यापूर्वी दोन्ही पृष्ठभाग पूर्णपणे तेल आणि धूळमुक्त करणे.

२. क्लॅम्पिंग: 'G-clamp' किंवा बोल्टच्या सहाय्याने जॉब सुरक्षितपणे बांधणे.

३. अलाइनमेंट: सरफेस गेजच्या सहाय्याने जॉब समांतर किंवा काटकोनात आहे याची खात्री करणे.

४. सपोर्ट: जड जॉबला अँगल प्लेटचा योग्य आधार देणे.

५. मार्किंग: सरफेस प्लेटवर अँगल प्लेट फिरवून जॉबच्या सर्व बाजूंनी मार्किंग करणे.

Safety about lesson (धड्याशी संबंधित सुरक्षा) :-

१. घासू नका: अँगल प्लेट सरफेस प्लेटवर जोरात ओढू किंवा घासू नका, यामुळे दोन्ही साधनांची अचूकता बिघडते.

२. क्लॅम्पिंगची ताण: क्लॅम्पिंग करताना खूप जास्त जोरात दाब देऊ नका, अन्यथा प्लेटचे कोपरे खराब होऊ शकतात.

३. गंज रोखणे: वापरानंतर स्वच्छ पुसून हलके तेल (Oil) लावावे.

४. साठवणूक: जड अँगल प्लेट्स नेहमी जमिनीवर किंवा खालच्या रॅकवर सुरक्षित ठेवाव्यात.

Safety about self care (वैयक्तिक सुरक्षा) :-

१. सेफ्टी शूज: अँगल प्लेट्स जड असतात, त्या पायावर पडल्यास गंभीर इजा होऊ शकते, म्हणून नेहमी सेफ्टी शूज वापरा.

२. हातांची सुरक्षा: स्लॉट्समध्ये बोटे अडकणार नाहीत याची काळजी घ्या.

३. लिफ्टिंग: जड प्लेट उचलताना पाठीवर ताण न देता गुडघ्यांत वाकून योग्य पद्धतीने उचला.

Other essential (इतर आवश्यक माहिती) :-

अँगल प्लेट नेहमी सरफेस प्लेटसोबतच वापरली जाते.

बॉक्स अँगल प्लेटचा उपयोग अशा जॉबसाठी केला जातो ज्याला एकाच सेटिंगमध्ये अनेक बाजूंनी मार्किंग करायचे असते.

या Lesson मधून महत्वाचे प्रश्न :-

१. अँगल प्लेटच्या दोन पृष्ठभागांमधील कोन किती असतो?

(उत्तर: ९० अंश / काटकोन)

२. अँगल प्लेटमध्ये 'स्लॉट्स' (Slots) कशासाठी दिलेले असतात?

(उत्तर: जॉबला नट आणि बोल्टच्या सहाय्याने घट्ट पकडण्यासाठी)

३. अँगल प्लेटला मागील बाजूस 'रिब्स' (Ribs) देण्याचे मुख्य कारण काय?

(उत्तर: प्लेटला मजबुती देण्यासाठी आणि ती वाकण्यापासून वाचवण्यासाठी)

४. कोणत्या प्रकारची अँगल प्लेट कोणत्याही कोनात (Angle) सेट केली जाऊ शकते?

(उत्तर: स्विव्हल बेस अँगल प्लेट)

५. अँगल प्लेटची अचूकता कोणत्या दोन ग्रेडमध्ये मोजली जाते?

(उत्तर: ग्रेड १ आणि ग्रेड २)

निष्कर्ष (Conclusion) :-

मार्किंग प्रक्रियेत जेव्हा जॉबला उभे ठेवून मोजमाप घ्यायचे असते, तेव्हा अँगल प्लेट ही एकमेव आधार देणारी साधन ठरते. अचूक फिटिंग कामासाठी अँगल प्लेटचा योग्य वापर करणे प्रत्येक प्रशिक्षणार्थीला येणे गरजेचे आहे.

Summary (सारांश / सारांश) :-

अँगल प्लेट हे कास्ट आयर्नपासून बनलेले काटकोन संदर्भ साधन आहे. याचे स्लॉटेड, प्लेन आणि बॉक्स असे प्रकार असून ते प्रामुख्याने सरफेस प्लेटवर जॉबला आधार देण्यासाठी वापरले जाते. याची योग्य निगा राखल्यास याची काटकोनातील अचूकता कायम टिकते.

Assignment (स्वाध्याय) :-

१. 'स्लॉटेड अँगल प्लेट'ची सुबक आणि नामनिर्देशित आकृती काढा.

२. अँगल प्लेटचा वापर करून एखाद्या जॉबला सरफेस प्लेटवर मार्किंगसाठी कसे सेट करतात, याच्या पायऱ्या लिहा.