Practical No. 30

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Practical Name :- Observe the specifications and safety precautions during welding practice.
प्रात्यक्षिक क्र. ३०: वेल्डिंग सरावादरम्यान तांत्रिक तपशील आणि सुरक्षा नियमांचे निरीक्षण करणे.

१. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim of the Practical)
1.1 वेल्डिंग मशीन आणि उपकरणांच्या तांत्रिक तपशिलांचे (Specifications) वाचन आणि आकलन करणे.
1.2 वेल्डिंग कार्यशाळेत काम करताना पाळल्या जाणाऱ्या सुरक्षा नियमांचे (Safety Precautions) प्रत्यक्ष निरीक्षण करणे.
1.3 वेल्डिंग प्रक्रियेतील धोके ओळखून ते टाळण्यासाठी आवश्यक पूर्वतयारी समजून घेणे.

आकृती :-

३. कार्यपद्धती (Procedure)
3.1 मशीन स्पेसिफिकेशनचे निरीक्षण: 
वेल्डिंग मशीनवर असलेल्या 'नेमप्लेट' (Nameplate) वरील माहिती वाचा. जसे की, इनपुट व्होल्टेज, आऊटपुट करंट रेंज, आणि ड्युटी सायकल (Duty Cycle).
3.2 सुरक्षा साधनांची तपासणी: 
वेल्डिंग सुरू करण्यापूर्वी सर्व वैयक्तिक सुरक्षा उपकरणांची (PPE) स्थिती तपासा (उदा. हातमोजे फाटलेले नाहीत ना, हेल्मेटची काच व्यवस्थित आहे ना).
3.3 कार्यस्थळाची पाहणी: 
वेल्डिंग बूथमध्ये वायुवीजन (Ventilation) योग्य आहे का आणि तिथे कोणतेही ज्वालाग्राही पदार्थ (उदा. कापूस, तेल, लाकूड) नाहीत, याची खात्री करा.
3.4 इलेक्ट्रिकल सेफ्टी: 
वेल्डिंग केबल्सची इन्सुलेशन कुठेही खराब झालेली नाही आणि अर्थिंग (Earthing) योग्य प्रकारे जोडले आहे, याचे निरीक्षण करा.
3.5 आर्क स्ट्रायकिंग खबरदारी: 
वेल्डिंग सुरू करण्यापूर्वी "आर्क!" अशी सूचना देऊन आजूबाजूच्या लोकांना सावध करण्याची सवय तपासा.
५. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained)

5.1 तांत्रिक तपशील वाचन कौशल्य (Spec Reading Skill): 
कोणत्याही वेल्डिंग मशीनची नेमप्लेट वाचून त्याची क्षमता आणि मर्यादा ओळखण्याचे तांत्रिक कौशल्य.
5.2 धोका ओळखण्याचे कौशल्य (Hazard Identification Skill): 
कार्यशाळेत उघड्या केबल्स किंवा ज्वालाग्राही पदार्थांसारखे संभाव्य धोके वेळेत ओळखण्याचे कौशल्य.
5.3 PPE प्रभावी वापर कौशल्य (PPE Usage Skill): 
वेल्डिंग प्रक्रियेनुसार योग्य दर्जाचे आणि प्रकाराचे सुरक्षा साधन (उदा. चिपिंगसाठी गॉगल्स आणि वेल्डिंगसाठी हेल्मेट) निवडण्याचे कौशल्य.
5.4 आणीबाणी व्यवस्थापन (Emergency Response Skill): 
आग लागल्यास किंवा इलेक्ट्रिक शॉक लागल्यास तातडीने मशीन बंद करणे आणि अग्निशमन यंत्र वापरण्याचे प्राथमिक कौशल्य.
5.5 शिस्तबद्ध कार्यपद्धती (Workshop Discipline Skill): 
'Safety First' या तत्त्वाचे पालन करून वेल्डिंग बूथमध्ये सुरक्षित वावर ठेवण्याची व्यावसायिक शिस्त.

६. प्राप्त निष्कर्ष (Conclusion)
या प्रात्यक्षिकाद्वारे हे स्पष्ट झाले की, वेल्डिंगचे तांत्रिक ज्ञान जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच सुरक्षा नियमांचे पालन करणेही अनिवार्य आहे. उपकरणांच्या तपशिलांचे योग्य ज्ञान आणि सुरक्षितता साधनांचा वापर केल्यामुळे अपघात टाळता येतात आणि कामाचा दर्जा सुधारतो, हे तांत्रिकदृष्ट्या समजले.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more