Practical No. 46

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23

Practical No. 46. Demonstration & practice on fixing common electrical accessories. (04 hrs) 

प्रात्यक्षिक क्र. ४६: सामान्य विद्युत ॲक्सेसरीज बसवण्याचे प्रात्यक्षिक आणि सराव.

१. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim )
१. विविध विद्युत ॲक्सेसरीज (स्विचेस, सॉकेट, होल्डर) बोर्डवर किंवा भिंतीवर योग्य पद्धतीने बसवण्याचे कौशल्य मिळवणे.
२. उपकरणांच्या टर्मिनल्समध्ये वायर्सची अचूक आणि मजबूत जोडणी (Connection) करणे शिकणे.
३. विद्युत मंडळाच्या (Circuit) आराखड्यानुसार ॲक्सेसरीजची मांडणी आणि फिक्सिंग करणे.
४. वायर स्ट्रिपिंग, लूपिंग आणि टर्मिनेशनचे तांत्रिक बारकावे समजून घेणे.
५. जोडणी पूर्ण झाल्यावर उपकरणांची कार्यक्षमता आणि सुरक्षितता तपासणे.

२. आकृती :-
३. तयारी (Preparation)
१. मुख्य वीज पुरवठा (Main Switch) बंद असल्याची खात्री करून 'काम चालू आहे' अशी सूचना लावणे.
२. वापरल्या जाणाऱ्या ॲक्सेसरीज (उदा. मॉड्युलर किंवा साध्या) आणि बोर्डचे आकार एकमेकांना सुसंगत आहेत का, हे तपासणे.
३. मार्किंगसाठी पेन्सिल, मोजपट्टी आणि ट्राय स्क्वेअर तयार ठेवणे.
४. वायर्सची निवड लोडच्या क्षमतेनुसार (उदा. १.० किंवा १.५ sq.mm) करणे.
५. फिक्सिंगसाठी योग्य आकाराचे आणि लांबीचे स्क्रू निवडून ठेवणे.

४. साधने आणि उपकरणे (Tools & Equipment )
१. इन्सुलेटेड स्क्रू ड्रायव्हर सेट: सर्व प्रकारचे स्क्रू उघडण्यासाठी व घट्ट करण्यासाठी.
२. कॉम्बिनेशन प्लायर: वायर कापण्यासाठी आणि पिळण्यासाठी.
३. वायर स्ट्रिपर: वायरचे इन्सुलेशन न कापता सहज काढण्यासाठी.
४. नियॉन टेस्टर: वीज प्रवाह आणि फेज वायर तपासण्यासाठी.
५. जिमलेट किंवा हँड ड्रिल: बोर्डला किंवा भिंतीला प्राथमिक छिद्रे पाडण्यासाठी.

५. कच्चा माल (Raw Material )
१. PVC किंवा लाकडी स्विच बोर्ड (Gang Box): योग्य आकाराचा.
२. ५/६ ॲम्पिअर स्विचेस आणि ३-पिन सॉकेट्स.
३. अँगल होल्डर किंवा बॅटन लॅम्प होल्डर.
४. फिक्सिंग स्क्रू (वुड स्क्रू किंवा मशीन स्क्रू): १०-१५ नग.
५. PVC इन्सुलेटेड कॉपर वायर्स: लाल (Phase), काळा (Neutral) आणि हिरवा (Earth).

६. इतर आवश्यकता (Other Requirements )
१. इन्सुलेशन टेप: सांधे झाकण्यासाठी.
२. मोजपट्टी (Steel Rule): अचूक अंतरासाठी.
३. कव्हर प्लेट्स (Modular): फिनिशिंगसाठी.
४. वायर क्लिप्स किंवा केसिंग-केपिंगचे तुकडे.
५. स्वच्छ कापड: काम झाल्यावर बोर्ड साफ करण्यासाठी.

७. सुरक्षा (Safety )
१. कधीही 'लाईव्ह' (Live) वायरवर काम करू नका; नेहमी सप्लाय बंद ठेवा.
२. हातात इन्सुलेटेड टूल्स वापरा आणि पायात रबरी चप्पल किंवा बूट असावेत.
३. वायरचे टोके उघडे सोडू नका, यामुळे शॉर्ट सर्किट किंवा शॉक लागू शकतो.
४. स्विच नेहमी 'फेज' (Phase) वायरमध्येच जोडा, जेणेकरून उपकरण बंद केल्यावर त्यात करंट राहणार नाही.
५. जोडणी पूर्ण झाल्यावर पुन्हा एकदा क्रॉस-चेक केल्याशिवाय वीज पुरवठा सुरू करू नका.

८. कृती / कार्यपद्धती (Procedure )
१. प्रथम बोर्डवर स्विचेस आणि सॉकेट्सची मांडणी कशी करायची आहे, याचे पेन्सिलने मार्किंग करा.
२. ॲक्सेसरीज बोर्डला लावून स्क्रूसाठी छिद्रे कुठे येतील, हे निश्चित करा.
३. वायर स्ट्रिपरने वायरचे टोक साधारण १० मि.मी. सोलून घ्या.
४. स्विचेसच्या खालच्या टर्मिनल्समध्ये फेज वायरची 'लूपिंग' (Looping) करा.
५. स्विचच्या वरच्या टर्मिनलपासून सॉकेटच्या 'L' (Live) लिहिलेल्या टर्मिनलपर्यंत वायरचा छोटा तुकडा जोडा.
६. सॉकेटच्या 'N' (Neutral) टर्मिनलला काळ्या रंगाची न्यूट्रल वायर जोडा.
७. सॉकेटच्या वरील मोठ्या टर्मिनलला 'E' (Earth) वायर घट्ट जोडा.
८. आता ॲक्सेसरीज बोर्डवर ठेवा आणि स्क्रू ड्रायव्हरच्या सहाय्याने स्क्रू फिरवून त्या बोर्डला घट्ट बसवा.
९. बोर्डचे कव्हर (Plate) वरून दाबा किंवा स्क्रूने लॉक करा.
१०. जोडणी पूर्ण झाल्यावर मल्टीमीटर किंवा टेस्ट लॅम्पने प्रत्येक स्विच आणि सॉकेट चालू होतोय का, याची चाचणी घ्या.

९. दक्षता (Precautions )
१. टर्मिनलचे स्क्रू पूर्णपणे घट्ट (Tight) करा; सैल जोडणीमुळे स्पार्किंग होऊन बोर्ड जळू शकतो.
२. बोर्ड फिट करताना वायर्समध्ये चिरडल्या (Pinch) जाणार नाहीत याची काळजी घ्या.
३. स्क्रू ड्रायव्हर निसटून ॲक्सेसरीजला ओरखडे (Scratch) पडणार नाहीत याची दक्षता घ्या.
४. मॉड्युलर स्विचेस बसवताना ते उलटे लागणार नाहीत (I/O चिन्ह पहा) याची खात्री करा.
५. सॉकेटमध्ये उजव्या बाजूलाच फेज (L) येईल, हे तपासा (Standard Practice).

११. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained )
१. मांडणी कौशल्य (Layout Skill): बोर्डवर ॲक्सेसरीज सुबक आणि अचूक अंतरावर बसवण्याचे कौशल्य.
२. टर्मिनेशन प्राविण्य: वायर्सची टोकं सुरक्षितपणे आणि घट्ट जोडण्याचे तंत्र.
३. साधने हाताळणी: वायर स्ट्रिपर आणि स्क्रू ड्रायव्हरचा प्रोफेशनल वापर.
४. वायरिंग लॉजिक: फेज, न्यूट्रल आणि अर्थिंगचे सर्किट समजून जोडणी करण्याचे भान.
५. सौंदर्यदृष्टी (Aesthetics): काम पूर्ण झाल्यावर बोर्ड प्रोफेशनल दिसावा यासाठी फिनिशिंग देण्याचे कौशल्य.

१२. अतिरिक्त आवश्यक मुद्दे
रंग संकेताचा वापर: कामात नेहमी लाल (Phase), काळा (Neutral) आणि हिरवा (Earth) वायर्स वापरल्यामुळे भविष्यातील दुरुस्ती सोपी होते.

अर्थिंगचे महत्त्व: सॉकेटच्या अर्थिंग टर्मिनलमुळे मानवी जीव आणि उपकरणांचे संरक्षण होते, हे प्रयोगातून उमजले.

१३. निष्कर्ष (Conclusion)
या ४ तासांच्या सरावातून असे निष्कर्ष निघाले की, विद्युत ॲक्सेसरीज बसवणे ही एक कला आणि शास्त्र दोन्ही आहे. योग्य फिक्सिंग आणि घट्ट जोडणी केल्यामुळे विद्युत उपकरणे दीर्घकाळ टिकतात आणि विजेचे धोके कमी होतात.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more