Practical No. 47

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23

Practical No. 47. Identify the instruments used for testing. (04 hrs) 

प्रात्यक्षिक क्र. ४७: चाचणीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांची ओळख (Identify the instruments used for testing)

१. प्रात्यक्षिकाचा उद्देश (Aim )
१. विद्युत मंडळातील दोष (Faults) शोधण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विविध उपकरणांची ओळख करून घेणे.
२. उपकरणांच्या डिस्प्लेवरील तांत्रिक चिन्हे आणि युनिट्स (उदा. V,A,Ω,MΩ,Hz) वाचायला शिकणे.
३. ॲनालॉग आणि डिजिटल चाचणी उपकरणांमधील कार्यात्मक फरक समजून घेणे.
४. उपकरणांची कार्यक्षमता आणि अचूकता (Accuracy) तपासण्याची पद्धत जाणून घेणे.
५. विद्युत सुरक्षेसाठी विशिष्ट चाचणी (उदा. इन्सुलेशन किंवा अर्थिंग) कधी आणि कोणत्या उपकरणाने करावी, याचे ज्ञान मिळवणे.

२. आकृती :-
३. तयारी (Preparation )
१. सर्व चाचणी उपकरणे त्यांच्या केसिंगमधून काढून स्वच्छ करून टेबलवर मांडणे.
२. डिजिटल उपकरणांच्या बॅटरीची स्थिती तपासा (Low Battery इंडिकेटर असल्यास बदला).
३. उपकरणांच्या प्रोब्स (Probes) आणि लीड्सचे इन्सुलेशन कोठेही फाटलेले नाही ना, याची खात्री करणे.
४. उपकरणांचे तांत्रिक मॅन्युअल्स किंवा 'युजर गाईड्स' अभ्यासासाठी सोबत ठेवणे.
५. चाचणी करण्यासाठी लागणारे नमुने (उदा. वायर, खराब मोटार, बॅटरी) तयार ठेवणे.

४. साधने आणि उपकरणे (Tools & Equipment )
१. डिजिटल मल्टीमीटर (DMM): व्होल्टेज, करंट आणि रेझिस्टन्ससाठी.
२. मेगर (Insulation Tester): इन्सुलेशनचा दर्जा तपासण्यासाठी.
३. क्लॅम्प मीटर (Tong Tester): चालू लाइनमधील करंट मोजण्यासाठी.
४. अर्थ टेस्टर (Earth Resistance Tester): जमिनीचा रेझिस्टन्स मोजण्यासाठी.
५. फेज सिक्वेन्स इंडिकेटर: थ्री-फेज सप्लायचा क्रम तपासण्यासाठी.

५. कच्चा माल (Raw Material )
१. बॅटरी: १.५V आणि ९V (व्होल्टेज चाचणीसाठी).
२. इन्सुलेटेड वायर: ७/२० किंवा १/१८ चे तुकडे.
३. रेझिस्टर्स आणि कॅपॅसिटर्स: घटक तपासणीसाठी.
४. जुन्या इलेक्ट्रिक इस्त्या किंवा मोटार: इन्सुलेशन टेस्टसाठी.
५. सॅंडपेपर: प्रोब्स किंवा टर्मिनल्स स्वच्छ करण्यासाठी.

६. इतर आवश्यकता (Other Requirements )
१. कॅलिब्रेशन सर्टिफिकेट: उपकरणांच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी.
२. झिरो ॲडजस्टमेंट टूल: ॲनालॉग मीटरचा काटा शून्यावर सेट करण्यासाठी.
३. स्वच्छ कोरडा रुमाल: उपकरणांच्या डायलवरील धूळ पुसण्यासाठी.
४. कनेक्टिंग लीड्स आणि क्रोकोडाईल क्लिप्स.
५. नोंदवही आणि पेन्सिल.

७. सुरक्षा (Safety )
१. मेगरचा वापर: मेगरने चाचणी करताना सर्किटचा मुख्य वीज पुरवठा पूर्णपणे बंद असावा.
२. रेंज निवड: कोणतीही राशी मोजताना मीटरवर नेहमी जास्तीत जास्त (Maximum) रेंज निवडा.
३. प्रोब्स हाताळणी: उच्च दाबाचा प्रवाह मोजताना प्रोब्सच्या 'फिंगर गार्ड'च्या मागेच हात ठेवा.
४. डिस्चार्ज: कॅपॅसिटरची चाचणी करण्यापूर्वी तो व्यवस्थित डिस्चार्ज असल्याची खात्री करा.
५. ओलावा: पाण्याचे हात असताना किंवा ओल्या जागी उभे राहून कोणतेही टेस्टिंग इन्स्ट्रुमेंट वापरू नका.

८. कृती / कार्यपद्धती (Procedure )
१. टेबलवर उपलब्ध असलेल्या सर्व चाचणी उपकरणांचे बारकाईने निरीक्षण करा.
२. प्रत्येक उपकरणावर लिहिलेले त्याचे नाव, मॉडेल नंबर आणि मोजण्याचे क्षेत्र (Range) नोंदवा.
३. मल्टीमीटरला 'कंटिन्युटी मोड'वर टाकून त्याचा 'बझर' आवाज येतो का ते तपासा.
४. बॅटरीचे व्होल्टेज मोजून मल्टीमीटर अचूक रीडिंग देतोय का, याची पडताळणी करा.
५. क्लॅम्प मीटर: हे मीटर वापरताना वायर न कापता फक्त जबड्यामध्ये अडकवून करंट कसा मोजतात, याचे प्रात्यक्षिक करा.
६. मेगर: मेगरच्या दोन टोकांना इन्सुलेशन नसलेली वायर जोडा आणि हँडल फिरवून इन्फिनिटी (∞) आणि शून्य (०) रीडिंग तपासा.
७. अर्थ टेस्टर: या उपकरणाला असणारे P (Potential) आणि C (Current) टर्मिनल्स ओळखा.
८. उपकरणावरील 'Hold' बटणाचा वापर करून चालू रीडिंग स्थिर कसे करतात, हे शिका.
९. फेज सिक्वेन्स: थ्री-फेज सप्लायमध्ये R-Y-B क्रम बरोबर असल्यास इंडिकेटर कसा फिरतो, ते पहा.
१०. सर्व चाचण्यांनंतर उपकरणांचा 'सेलेक्टर स्विच' बंद (OFF) स्थितीत ठेवा.

९. दक्षता (Precautions )
१. इन्सुलेशन रेझिस्टन्स मोजताना मेगरच्या उघड्या लीड्सना स्पर्श करू नका; मोठा शॉक बसू शकतो.
२. मल्टीमीटरने करंट मोजताना तो व्होल्टेजच्या रेंजमध्ये नसावा, अन्यथा मीटरचा फ्युज उडू शकतो.
३. ॲनालॉग मीटर वापरताना ते नेहमी आडव्या (Horizontal) स्थितीत ठेवा.
४. मेगरचे हँडल ठराविक गतीनेच (उदा. १६० RPM) फिरवा.
५. उपकरणे वापरून झाल्यावर त्यांचे प्रोब्स गुंडाळून सुरक्षित ठिकाणी ठेवा.
११. आत्मसात केलेली कौशल्ये (Skills Gained )
१. चिन्ह ओळख: उपकरणावरील AC (~), DC (-), आणि ग्राउंड सिम्बॉल्स ओळखण्याचे तांत्रिक ज्ञान.
२. रेंज सिलेक्शन: दिलेल्या व्होल्टेजसाठी योग्य 'सेलेक्टर स्विच' सेट करण्याचे कौशल्य.
३. कंटिन्युटी टेस्टिंग: वायरिंगमधील ओपन सर्किट किंवा शॉर्ट सर्किट शोधण्याचे कौशल्य.
४. इन्सुलेशन चाचणी: विद्युत उपकरणाची सुरक्षा (Safety Grade) तपासण्याचे प्राविण्य.
५. डेटा इंटरप्रिटेड: ॲनालॉग स्केलवरील वाचन (Scale Reading) अचूकपणे काढण्याचे कौशल्य.

१२. अतिरिक्त आवश्यक मुद्दे
ट्रू-आरएमएस (True RMS): आधुनिक डिजिटल मल्टीमीटर्समध्ये लाटांच्या (Waves) अचूक मोजमापासाठी 'True RMS' वैशिष्ट्य असते, हे अभ्यासले.

कॅटेगरी रेटिंग (CAT): इन्स्ट्रुमेंटवर असणाऱ्या CAT-II, CAT-III रेटिंगचा अर्थ (सुरक्षितता पातळी) समजून घेतला.

१३. निष्कर्ष (Conclusion)
या ४ तासांच्या सखोल सरावातून असे निष्कर्ष निघाले की, चाचणी उपकरणे हे इलेक्ट्रिशियनचे 'डोळे' आहेत. उपकरणांची योग्य ओळख आणि वापर केल्यामुळे विद्युत प्रणालीमधील गंभीर दोष वेळेत शोधता येतात आणि संभाव्य अपघात टाळता येतात.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more