Lesson Name :- 71. Welding types: Arc Welding and Gas Welding

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Topic Name :- 71. Welding types: Arc Welding and Gas Welding.

Diagram :-

Definition (व्याख्या):
आर्क वेल्डिंग (Arc Welding): 
यामध्ये वीज आणि इलेक्ट्रोडच्या साह्याने 'इलेक्ट्रिक आर्क' (विद्युत ज्योत) तयार करून धातू वितळवला जातो व सांधा जोडला जातो.

गॅस वेल्डिंग (Gas Welding): 
यामध्ये ऑक्सिजन आणि ज्वलनशील वायू (उदा. ॲसिटिलीन) यांच्या मिश्रणातून निघणाऱ्या उष्णतेचा वापर करून धातू जोडला जातो.

5 Objectives (५ उद्दिष्टे):
१. आर्क आणि गॅस वेल्डिंगमधील मूलभूत फरक समजून घेणे.
२. वेल्डिंगसाठी लागणारे विविध प्रकारचे इलेक्ट्रोड्स आणि करंट सेटिंग (Current Selection) निवडायला शिकणे.
३. गॅस वेल्डिंगमध्ये गॅस प्रेशर आणि नोझल (Nozzle) ची योग्य निवड करणे.
४. विविध प्रकारचे वेल्डिंग जॉइंट्स (उदा. स्क्वेअर बट जॉइंट, सिंगल V बट जॉइंट) तयार करणे.
५. वेल्डिंग प्रक्रियेदरम्यान सुरक्षिततेच्या नियमांचे (Safety Precautions) पालन करणे.

Types (वेल्डिंगचे प्रकार):
अभ्यासक्रमानुसार प्रामुख्याने दोन प्रकारांवर लक्ष केंद्रित केले जाते:
१. आर्क वेल्डिंग (Arc Welding)
२. गॅस वेल्डिंग (Gas Welding)

5 Skills (५ आवश्यक कौशल्ये):
१. वेल्डिंगसाठी लागणारी यंत्रे आणि उपकरणांची अचूक ओळख पटवणे.
२. वेल्डिंग करण्यापूर्वी धातूच्या कडा तयार करणे (Edge Preparation).
३. आर्क वेल्डिंगमध्ये इलेक्ट्रोड आणि करंटचे अचूक संयोजन करणे.
४. गॅस वेल्डिंगमध्ये ज्योत (Flame) नियंत्रित करणे आणि गॅस प्रेशर सेट करणे.
५. वेल्डिंग हेल्मेट, हातमोजे आणि सुरक्षित कपड्यांचा वापर करून काम करणे.

Safety about lesson (उपकरणे आणि साधनांची सुरक्षा )
१. सिलिंडरची हाताळणी (Cylinder Safety): 
गॅस सिलिंडर नेहमी उभे (Upright) ठेवा आणि ते पडू नयेत म्हणून साखळीने (Chain) बांधून ठेवा. गॅस वेल्डिंग करताना ऑक्सिजन आणि ॲसिटिलीन सिलिंडरमध्ये ठराविक अंतर ठेवा.
२. गळतीची तपासणी (Leakage Test): 
गॅस जोडणीमध्ये गळती तपासण्यासाठी नेहमी साबणाच्या पाण्याचा (Soap Solution) वापर करा. गळती तपासण्यासाठी कधीही पेटती काडी किंवा लायटर वापरू नका.
३. फ्लॅशबॅक अरेस्टर (Flashback Arrestor): 
गॅस वेल्डिंग संचामध्ये 'फ्लॅशबॅक अरेस्टर' बसवलेले असल्याची खात्री करा. हे उपकरण आग टॉर्चमधून उलट फिरून सिलिंडरपर्यंत जाण्यापासून रोखते.
४. केबल इन्सुलेशन (Arc Welding Cables): 
आर्क वेल्डिंगच्या केबल्स आणि इलेक्ट्रोड होल्डरचे इन्सुलेशन तपासा. कुठेही वायर उघडी असल्यास 'आर्क ब्लोज' किंवा शॉक लागण्याचा धोका असतो.
५. साधनांची स्वच्छता: 
वेल्डिंग टॉर्चचे नोझल आणि आर्क वेल्डिंगचे होल्डर नेहमी स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा. तेलकट किंवा ग्रीस लागलेल्या हातांनी ऑक्सिजन रेग्युलेटरला कधीही स्पर्श करू नका (यामुळे स्फोट होऊ शकतो).

Safety about self care (वैयक्तिक सुरक्षा )
१. योग्य डोळ्यांची सुरक्षा (Eye Protection): 
गॅस वेल्डिंगसाठी निळे गॉगल्स वापरा, तर आर्क वेल्डिंगसाठी डार्क शेड (DIN 10-12) असलेले वेल्डिंग हेल्मेट वापरा. आर्क वेल्डिंगचा प्रकाश डोळ्यांना 'आर्क आय' (Arc Eye) हा आजार देऊ शकतो.
२. कपड्यांची निवड (Safe Clothing): 
वेल्डिंग करताना नेहमी सुती (Cotton) कपडे वापरा. नायलॉन किंवा सिंथेटिक कपडे कधीही वापरू नका, कारण ते उष्णतेने वितळून त्वचेला चिटकू शकतात.
३. लेदर पीपीई (Leather PPE): 
गरम ठिणग्यांपासून वाचण्यासाठी लेदरचे हातमोजे (Gloves), लेदर एप्रन आणि पायांत सेफ्टी शूज अनिवार्य आहेत.
४. श्वसन सुरक्षा (Ventilation): 
वेल्डिंग करताना निघणारा धूर (Fumes) फुफ्फुसांसाठी घातक असतो. त्यामुळे वेल्डिंग नेहमी हवेशीर जागी करा किंवा धूर ओढून घेणारा फॅन (Exhaust Fan) वापरा.
५. जिज्ञासा आणि सावधगिरी: 
गरम झालेला जॉब (Metal) कधीही उघड्या हाताने स्पर्श करू नका. त्यावर 'Hot' असे खडूने लिहा किंवा तो बाजूला ठेवताना संडाशीचा (Tongs) वापर करा.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more