Lesson Name :- 72. Welding tools and Equipments.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Topic Name :- 72. Welding tools and Equipments (वेल्डिंग साधने आणि उपकरणे)

Diagram :-

Definition (व्याख्या):
वेल्डिंग प्रक्रिया यशस्वीपणे, अचूकपणे आणि सुरक्षितपणे पूर्ण करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विविध यांत्रिक साधनांना आणि उपकरणांना 'वेल्डिंग टूल्स आणि इक्विपमेंट्स' असे म्हणतात. यात मुख्य यंत्रापासून ते वैयक्तिक सुरक्षा साधनांपर्यंत सर्व गोष्टींचा समावेश होतो.

5 Objectives ( मुख्य उद्दिष्टे):
१. विविध वेल्डिंग मशीन (AC/DC Power Sources) आणि त्यांच्या भागांची ओळख करून घेणे.
२. वेल्डिंग प्रक्रियेत वापरल्या जाणाऱ्या हाताच्या साधनांचा (Hand Tools) योग्य वापर शिकणे.
३. सुरक्षिततेसाठी आवश्यक असलेल्या वैयक्तिक सुरक्षा उपकरणांचे (PPE) महत्त्व समजून घेणे.
४. वेल्डिंग करण्यापूर्वी आणि केल्यानंतर लागणाऱ्या साफसफाईच्या साधनांची माहिती घेणे.
५. उपकरणांची योग्य निगा (Maintenance) आणि साठवणूक कशी करावी हे शिकणे.

Types (साधनांचे प्रकार):
वेल्डिंग साधनांचे मुख्य तीन गटात वर्गीकरण केले जाते:
१. मुख्य उपकरणे (Main Equipments): वेल्डिंग मशीन, इलेक्ट्रोड होल्डर, वेल्डिंग केबल्स आणि अर्थिंग क्लॅम्प.
२. साफसफाई आणि फिनिशिंग टूल्स (Cleaning Tools): चिपिंग हॅमर (Chipping Hammer), वायर ब्रश (Wire Brush) आणि अँगल ग्राइंडर.
३. सुरक्षा साधने (Safety Gear): वेल्डिंग हेल्मेट, हँड शील्ड, लेदर हातमोजे (Gloves), ॲप्रन आणि लेदर लेग गार्ड्स.

5 Skills ( आवश्यक कौशल्ये):
१. वेल्डिंग मशीनवर योग्य करंट (Amperage) सेट करण्याचे कौशल्य.
२. इलेक्ट्रोड होल्डरमध्ये इलेक्ट्रोड अचूकपणे बसवणे.
३. वेल्डिंगनंतर सांध्यावरील 'स्लॅग' (कचरा) चिपिंग हॅमरने सुरक्षितपणे काढणे.
४. वेल्डिंग हेल्मेट आणि इतर सुरक्षा साधनांचा प्रत्यक्ष कामावेळी योग्य वापर करणे.
५. वेल्डिंग केबल्सचे कनेक्शन घट्ट आणि सुरक्षित आहे याची खात्री करणे.

Safety about lesson (उपकरणे आणि साधनांची सुरक्षा )
१. चिपिंग हॅमरचा योग्य वापर: 
वेल्डिंगनंतर 'स्लॅग' (Slag) काढताना चिपिंग हॅमरचा वापर नेहमी स्वतःच्या शरीरापासून विरुद्ध दिशेला करा, जेणेकरून गरम कचरा तुमच्या अंगावर उडणार नाही.
२. अर्थ क्लॅम्पची मजबूती: 
अर्थ क्लॅम्प (Earth Clamp) नेहमी जॉबला किंवा वेल्डिंग टेबलला घट्ट बसवलेला असावा. ढिला क्लॅम्प असल्यास तिथे 'आर्क' निर्माण होऊन उपकरण खराब होऊ शकते.
३. वायर ब्रशची स्वच्छता: 
वेल्डिंग करण्यापूर्वी आणि नंतर धातू साफ करण्यासाठी वायर ब्रशचा वापर करा. ब्रशचे केस तुटलेले असल्यास ते डोळ्यात जाण्याची शक्यता असते, त्यामुळे खराब ब्रश वापरू नका.
४. संडाशीचा (Tongs) वापर: 
गरम जॉब उचलण्यासाठी किंवा त्याची दिशा बदलण्यासाठी नेहमी संडाशीचा वापर करा. कधीही पक्कड (Pliers) किंवा हाताचा वापर करू नका.
५. इलेक्ट्रोड होल्डरचे इन्सुलेशन: 
होल्डरवर असलेले इन्सुलेशन कोटिंग कुठेही तुटलेले नसावे. जर ते तुटलेले असेल, तर काम करताना तुम्हाला विजेचा मोठा धक्का बसू शकतो.

Safety about self care (स्वतःची काळजी )
१. चिपिंग गॉगल्सचा वापर: 
वेल्डिंगचा काळा चष्मा काढून स्लॅग काढताना नेहमी साधा पारदर्शक सेफ्टी गॉगल वापरा. स्लॅगचा गरम तुकडा वेगाने उडून डोळ्यात जाण्याची दाट शक्यता असते.
२. लेग गार्ड्स किंवा स्पॅट्स (Spats): 
वेल्डिंग करताना ठिणग्या बुटांच्या आत जाण्याची शक्यता असते. हे टाळण्यासाठी पायांवर लेदरचे 'लेग गार्ड्स' (स्पॅट्स) वापरावेत.
३. वेल्डिंग पोश्चर (Body Posture): 
वेल्डिंग करताना वाकून किंवा खूप जवळ जाऊन पाहू नका. धुरापासून वाचण्यासाठी तुमचे डोके वेल्डिंगच्या धुराच्या ढगापासून (Fume plume) बाजूला ठेवा.
४. कोरडे हात आणि पाय: 
काम सुरू करण्यापूर्वी तुमचे हातमोजे आणि बूट पूर्णपणे कोरडे असल्याची खात्री करा. ओलावा असल्यास विजेचा धक्का बसण्याची तीव्रता वाढते.
५. धातूच्या वस्तू टाळा: 
वेल्डिंग करताना हातातील अंगठी, घड्याळ किंवा गळ्यातील साखळी काढून ठेवा. या वस्तू गरम होऊन त्वचेला इजा पोहोचवू शकतात किंवा विजेचा प्रवाह आकर्षित करू शकतात.

लक्षात ठेवा: वेल्डिंगमध्ये अपघातांचे मुख्य कारण म्हणजे 'उतावळेपणा'. प्रत्येक साधन वापरण्यापूर्वी ते सुस्थितीत आहे की नाही, हे तपासण्यासाठी फक्त १० सेकंद लागतात, पण ते १० सेकंद तुमचा मोठा अपघात वाचवू शकतात!

History (इतिहास):
सुरुवातीला वेल्डिंगसाठी केवळ कोळशाची भट्टी आणि हातोडा वापरला जात असे (Forge Welding). १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात विद्युत जनरेटर आणि प्रगत वेल्डिंग टॉर्चचा शोध लागला, ज्यामुळे आजची आधुनिक इलेक्ट्रिक आणि गॅस वेल्डिंग उपकरणे अस्तित्वात आली.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Lesson No. 06.1 Cutting Tools ( कटिंग टूल्स )

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
6.१. कटिंग टूल्स ( Cutting Tools ) - कापण्याची साधने  फाइल :- धातू कापण्याच्या पध्दती [ Methods of meterial cutting] :- धातू कट करण्याच्या तीन पध्दती आहेत. 1] खरडणे [ abrasion] 2] वितळवणे [ Fusion] 3] कापणे [Incision] फाइल व फाइलींग :- फाइल हे कटिंग टूल असून फाइलचा उपयोग पृष्ठभागा वरील जादा धातू काढणे, जॉब योग्य साईजमध्ये आणणे व त्याला फिनिशिंगमध्ये बनविणे, जॉबची बर काढणे यासारख्या कामासाठी होतो.      फाइलींग ही फाइलच्या मदतीने जॉबच्या सरफेसवरील जादा असलेले मटेरीयल काढण्यासाठी क्रिया आहे. [Filing is method for removing excess material from workpiece by using a file which acts as cutting tool] फाईलचे भाग [ ELEMENTS OF FILE ] :- फाईलचे पुढील वेगवेगळे पार्ट आहेत. 1) पॉईंट [Point] किंवा टीप [Tip] :-      टॅगच्या विरुध्द बाजूस (टोकास) असणाऱ्या भागास टीप किंवा पॉईंट म्हणतात. फाइलींगला सुरुवात करण्यापूर्वी जॉबच्या सरफेसवरील बल्क मटेरिलय (Bulk material) किंवा हार्ड स्किन (Hard skin) याने काढतात. फाइलींग करतांना पॉईंटवर एका हाताने दाब देतात. 2) फेस [Face] किंव...
Read more

Lesson No. 01 Trade Instruction & Introduction

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
General Discipline of the Institute  :-      कोणत्याही व्यवसायातील यश आणि प्रगती ही सुरक्षित कार्यस्थळ आणि काम करणारा सुदृड कामगार यावर आवलंबून आसते. याच कारणामुळे प्रत्येक व्यवसायात सुरक्षा आणि कामगाराचे चांगले आरोग्य याला वरचे स्थान दिले जाते. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसायात विव्हर ला त्याचे कर्तव्य आणि जबाबदारी याची जाणिव आसावी.      विव्हिंग टेक्निशियन वर्कशॉप मधिल अपघात आणि सुरक्षा संबंधी घ्यावयाची खबरदारी याचे ज्ञान आसले पाहिजे. त्यानंतर विव्हर हा त्याच्या कामाला दिशा देऊ शकनारा आउला पाहिजे. विव्हिंग टेक्निशियन व्यवसाय हा (Craftsman Training Scheme: C.T.S.) शिल्पकारागीर प्रशिक्षण योजाना अंतर्गत औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थाच्या माध्यमातून शिकविला जातो या व्यवसायाचा कालावधी दोन वर्ष आहे.      प्रशिक्षणार्थीनी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतून ज्या व्यवसायात प्रशिक्षण घेतले आसेल. त्या व्यवसायाची परिक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर. त्याला व्यवसायाचे राष्ट्रीय प्रमाणपत्र दिले जाते. प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर त्याला. विविध कंपन्यामधून (अप्रेंटीस) शिकाऊ, ...
Read more

Lesson No. 02. Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
सुरक्षा (Safety) सुरक्षितता या शब्दाचा अर्थ सुरक्षित असण्याची स्थिती आहे. सुरक्षा फ्रेंच शब्द 'Sauf' पासुन आला आहे. एखादया अनुचित घटनेपासून दूर राहणे देखील व्यक्त केले जाऊ शकते ज्यामुळे व्यक्तीवर विपरीत परिणाम होतो. सुरक्षितता ही एक विशिष्ट परिस्थिती आहे, म्हणजे जर तुम्ही एखाद्या ठिकाणी काम करत असाल तर संबंधित अधिका-यांनी निर्दिष्ट केल्याप्रमाणे विशिष्ट उपाययोजना केल्या पाहिजेत, ज्यामुळे तुम्हाला तुमचे कामाचे ठिकाण सुरक्षित वाटते. जेव्हा आपण सुरक्षिततेबद्द्ल बोलतो, तेव्हा त्यात सर्व प्रकारची सुरक्षितता समाविष्ट असते. जी आपल्या कामाच्या ठिकाणांशी संबंधित आसते. उदा. वीजेपासुन व मशिनपासुन सुरक्षा. वर्कशॉपमध्ये तुम्ही चुकीच्या पध्दतीने काम करत असल्यास अपघात घडू शकतो. प्रत्येक कामगाराची सुरक्षासाठी सतर्कता आसणे आवश्यक आहे. त्यासाठी खालिल मापदंड आहेत. 'सेफ्टी' (सुरक्षा) - Defintion (व्याख्या) सुरक्षा (Safety) म्हणजे काम करताना, यंत्राचा वापर करताना आणि कार्यशाळेत (workshop) असताना संभाव्य धोके टाळून स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण करण्याची प्रक्रिया. यात अपघातांपासून बचाव करणे, द...
Read more

Lesson No. 03 Workshop Safety

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Workshop Safety (कार्यशाळा सुरक्षा) पर्यायी नावे: सुरक्षितता आणि प्रथमोपचार (Safety and First Aid) व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य (Occupational Safety and Health) Definition (व्याख्या) सुरक्षितता म्हणजे धोका, हानी किंवा अपघातापासून मुक्त असणे. कार्यशाळेतील सुरक्षा म्हणजे काम करताना व्यक्ती, यंत्रसामग्री, आणि कार्यक्षेत्राचे नुकसान टाळण्यासाठी तयार केलेले नियम, पद्धती आणि व्यवस्था. विणकाम कार्यशाळेच्या संदर्भात:  यंत्रांचे फिरणारे भाग, कापड आणि धाग्यांची धूळ (fly/fibre dust), आवाज (noise), आणि अवजारे यांचा वापर करताना अपघातांना प्रतिबंध करणे. Objectives (उद्देश) कार्यशाळा सुरक्षा या धड्याचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत: मानवी जीविताचे संरक्षण:  कामगारांना शारीरिक इजा किंवा अपघातांपासून वाचवणे. मालमत्तेचे संरक्षण:  यंत्रसामग्री, उपकरणे, आणि कच्चा माल यांचे नुकसान टाळणे. उत्पादकता वाढवणे:  अपघात आणि कामातील व्यत्यय कमी करून कामाची गुणवत्ता व उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे. सुरक्षित सवयी निर्माण करणे:  विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि जबाबदार कार्यप्रणालीचे प्रशिक्षण देणे...
Read more

56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.

By S. U. Boratwar Weaving Technician 22l23
Image
56/ 09. Identify various textile machines. (08) 10) Warping Machine.  1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन म्हणजे काय आणि त्याचा उद्देश काय आहे हे शोधा ? 1.1) टेक्सटाइल डिपार्टमेंटमधील वार्पिंग मशीन हे एक असे यंत्र आहे जे विणकामासाठी ताण्याचे धागे तयार करते . 1.2) वार्पिंग प्रक्रियेत अनेक धागे एका बीमवर समांतर आणि विशिष्ट लांबीच्या तणावात लपेटले जातात .  1.3) याचा मुख्य उद्देश विणकामाच्या प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेला ताणा तयार करणे आहे .  1.4) वार्पिंगमुळे धाग्यांची योग्य मांडणी होते आणि ते तुटण्याची शक्यता कमी होते, ज्यामुळे विणकाम प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते .  1.5) थोडक्यात, वार्पिंग मशीन हे विणकामासाठी धाग्यांची जुळवाजुळव करून त्यांना बीमवर लपेटण्याचे काम करते. 2) वार्पिंग मशीनचे विविध प्रकार कोणते आहेत आणि त्यांची वैशिष्ट्ये काय आहेत ते लिहा. वार्पिंग मशीनचे मुख्यत्वे तीन प्रकार आहेत:  डायरेक्ट वार्पिंग मशीन (प्रत्यक्ष वार्पिंग मशीन),  सेक्शनल वार्पिंग मशीन (खंडीय वार्पिंग मशीन) आणि  बॉल वार्पिंग मशीन (गोल वार्पिंग मशीन). त्यांची वैशिष...
Read more